Drie deskundigen adviseren de informateur: 'Onderzoek een minderheidskabinet'

Wat kan informateur Herman Tjeenk Willink het beste doen om een kabinet te vormen? Drie tips.

Alexander Pechtold en Herman Tjeenk Willink. Beeld anp

Willem Vermeend, voormalig minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (PvdA).

'Herman Tjeenk Willink moet proberen de PvdA aan tafel te krijgen. Asscher blijft maar volhouden dat het beter is als de PvdA in de oppositie zit, dat de partij heeft verloren en dat het eigenbelang zwaarder weegt dan het landsbelang. Maar Asscher maakt hier een inschattingsfout. Want de PvdA is nog niet aan tafel gaan zitten. Pas als je dat hebt gedaan, kun je weten of je voldoende ruimte krijgt van de andere mogelijke regeringspartners om wat voor je kiezers te realiseren of niet. Nu al kiezen voor de oppositie is onverstandig. De PvdA zal bij elk debat te horen krijgen: 'Ja, maar jullie zijn niet eens het gesprek aangegaan, jullie hebben het niet eens geprobeerd.'

'Asscher denkt dat hij in de oppositie iets kan klaarmaken. Maar ik ben zelf Kamerlid geweest en als je negen zeteltjes hebt, word je nooit de oppositieleider. Roemer en Klaver zullen dat zijn. Asscher is bij de miljoenennota pas als zevende spreker aan de beurt en zal nauwelijks media-aandacht krijgen. Als je in de oppositie zit, moet je wel in staat zijn met aantrekkelijke plannen kiezers te werven. Waar wil Asscher nu mee scoren? Wat is zijn briljante plan om uit de oppositie te groeien? Als leider van de zevende partij is hij oninteressant voor de media, hij komt niet meer voor het voetlicht, hij raakt in de vergetelheid. Het is een cruciale politieke fout om niet aan tafel te gaan zitten. Tjeenk Willink kan de fout herstellen.'

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Geerten Waling, historicus en publicist

'De verkiezingsuitslag leidt niet tot werkbare meerderheden. Tjeenk Willink doet er dus goed aan om de mogelijkheden te onderzoeken voor een stabiel minderheidskabinet. Dat zal misschien niet de hele rit uitzitten: de Leidse hoogleraar Wim Voermans becijferde vorige week op zijn website dat minderheidskabinetten gemiddeld een overlevingskans hebben van 21,7 procent. Voor coalities met vier of vijf partijen is dat 57 procent. Deze kansen zijn niet in steen gebeiteld, maar de huiver voor minderheidscoalities is begrijpelijk.

'Toch is bestuurlijke duurzaamheid niet het enige belang bij een formatie. Zeker in het huidige politieke getij moeten we rekening houden met democratische herkenbaarheid. Bij een minderheidscoalitie staat de oppositie niet buitenspel, de bal gaat eindelijk weer rond op het daarvoor bedoelde speelveld: in de Tweede Kamer. Met wisselende meerderheden kunnen partijen zo veel mogelijk trouw blijven aan hun eigen verkiezingsprogramma. Om de regering meer draagvlak te geven, zou de informateur bovendien kunnen aandringen op het aanstellen van kundige ministers die niet al te sterk partijgebonden zijn.'

Lousewies van der Laan, oud-fractievoorzitter van D66

'De grote internationale uitdagingen van dit moment zijn klimaatverandering, cybersecurity en migratie. Op deze drie onderwerpen moet Nederland een leidende rol gaan spelen in de wereld. Om dat voor elkaar te krijgen, kom ik uit op VVD, D66, CDA en GroenLinks. Zij kunnen met z'n vieren de juiste balans vinden. De keuze is simpel. Of wij gaan een leidende rol spelen of Merkel en Marcon beslissen. In EU-verband heeft Nederland een sterke stem, alleen moeten we die wel laten horen. Als je geen visie hebt en niet weet waar je naartoe wilt, kun je die stem niet laten gelden.

'Het is jammer dat de ChristenUnie meteen heeft aangegeven dat er niet over voltooid leven gesproken mag worden. Het is net alsof de ChristenUnie op de eerste date zegt: ik wil geen kinderen en daar wil ik het de rest van de relatie ook niet meer over hebben.

'Ik ben teleurgesteld in de starre houding van het CDA over vluchtelingen en het klimaat, het wordt steeds meer een rechtse partij en steeds minder een christelijke partij. Ik hoop dat Tjeenk Willink een beroep kan doen op de zorg voor de schepping, dat zou in mijn ogen een van de drijfveren van het CDA moeten zijn. Zelf heb ik jarenlang samengewerkt met sociaal-christelijke CDA'ers als Hans van den Broek. Dit CDA herken ik niet als een christelijk partij en ik denk dat daar juist een mogelijkheid zit. Hopelijk kan Tjeenk Willink daar verandering in brengen.'

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden