Verslaggeverscolumn Ariejan Korteweg in Amsterdam

Drie Carolines: Waarom het niet opschiet met de zij-instromers in de politiek

Het gaat niet goed met de vrouwen op het Binnenhof. Terwijl in het bedrijfsleven en bij grote beleggers inmiddels ook mannen voor vrouwenquota pleiten, slinkt het aantal vrouwen in de politiek. In 2010 was nog 41 procent van de Kamerleden vrouw, dat is sindsdien teruggelopen naar 32 procent. In de overige volksvertegenwoordigingen is het niet veel anders. Marianne Thieme zei het bij haar afscheid: ‘Ik roep alle partijen op meer vrouwen op verkiesbare plaatsen te zetten.’

Altijd is er wel weer een man die dan over geschiktheid durft te beginnen. Rutte verzuchtte bij de kabinetsformatie dat hij moeite had vrouwen te vinden voor ministersposten. En als de Haagse burgemeester Krikke moet aftreden, wordt alom gezegd dat ze haar post sowieso te danken had aan het feit dat ze vrouw was.

Toen Mark Rutte in een tv-debat dit voorjaar de draad kwijtraakte, riep hij om Caroline, zijn politiek assistente. Want ja, zonder vrouwelijke hulp gaat het niet.

Er valt dus nog een en ander te verhapstukken aan de balans tussen mannen en vrouwen. Al lijkt dat de mannen weinig te interesseren. Toen de Rode Hoed een avond – De vrouwen van het Binnenhof – over het onderwerp organiseerde, liepen de mannen ruwweg 1 op 9. De vrouwen die er waren hadden ambitie genoeg: ‘Minister van Onderwijs graag’.

Het aardige was: hier kwamen nu eens vrouwen in de schaduw van de macht aan het woord: Christel Kohlmann, al zestien jaar medewerker van de fractie van GroenLinks, tegenwoordig als chef staf; Julia Wouters, elf jaar adviseur en speechschrijver van Lodewijk Asscher en auteur van het boek De Zijkant van de macht; Elise van Zeeland, tot voor kort assistent van Alexander Pechtold. Drie Carolines, zo werden ze aangekondigd.

Julia Wouters: ‘Vrouwen moeten elkaar bevestigen’ Beeld Ruud Pos

Ze kwamen met voorbeelden van wat ze zelf ‘geniepig seksisme’ noemden. Dat als Sigrid Kaag een leren jackie aantrekt er meteen wordt gezegd: ze profileert zich als leider. Dat het bij vrouwen op tv altijd gaat over hun toonhoogte, hun kleding. Dat toen Van Zeeland een keer met Pechtold de vergaderzaal verliet, GeenStijl schreef: ‘Maar wie is dat meisje?’ Dat vrouwen stelselmatig moeilijk aan het woord komen in de Trêveszaal, waar de ministerraad vergadert. Wouters: ‘Dan stuurde ik een sms’je: Lodewijk, Jetta probeert al de hele tijd wat te zeggen.’ Meteen maar een tip dan: ‘Vrouwen moeten elkaar vaker bevestigen in vergaderingen: ja, heel goed wat je daar zegt.’

Debatten over vrouwen in de politiek hebben een deels rituele inslag. De redenen voor ondervertegenwoordiging zijn gekend: anderen zouden meer geschikt zijn, er is aangeleerde bescheidenheid, er zouden vaardigheden ontbreken, er is geen old girls network… en daarna gebeurt er niks. Behalve de vaststelling dat – ik citeer – het echt uitmaakt of het beleid wordt bepaald door louter witte, heteroseksuele mannen van middelbare leeftijd.

Maar hier zaten drie vrouwen die zelf ook best de stap naar de macht konden wagen. Van Zeeland, tegenwoordig bij Shell, sloot niks uit, Wouters was er over aan het nadenken en Kohlmann was openhartig: ‘Je kunt je afvragen op welke positie ik meer invloed heb op de koers, als chef staf of als Kamerlid?’

Vaste prik is de vraag waar de eerste vrouwelijke premier blijft. Dat kan al bij de volgende verkiezingen, vond Van Zeeland. Kohlmann maakte de prioriteiten inzichtelijk. Eerst Jesse I en II, pas daarna het kabinet Buitenweg. Partijlijn gaat boven feminisering.

Rutte met de echte Caroline. Beeld ANP

Want zo is het toevallig wel. Niet één van de partijen die ooit in een regering zaten, had op enig moment een vrouwelijke lijsttrekker. Hand in eigen boezem, daar begint het mee. Je kunt de vraag klassikaal stellen, maar eigenlijk moeten de partijen naar zichzelf kijken. Prima om Carola Schouten een ‘bad ass’ minister te noemen, maar waarom is dan Segers de baas bij de CU? Leuk dat D66 twee potentiële damespremiers schijnt te hebben, maar waarom zit Jetten in de kamer van Pechtold?

Hoogleraar Monique Leyenaar, auteur van Hare Excellentie, inzichtelijk boek over vrouwelijke ministers, en van een lichting eerder dan de schaduwvrouwen van het panel, toonde zich na afloop opmerkelijk mild. ‘Ik vind de stemming hier nogal ontevreden. Mijn generatie vindt dat er al heel veel is bereikt.’

Overigens wisselt de PvdA consequent mannen en vrouwen af op de kieslijst. Als die partij van 38 naar 9 zetels keldert, is daarmee de terugloop van 41 naar 32 procent verklaard. Het was Wouters die met deze prozaïsche uitleg kwam. Wat niet wegneemt dat de score voor een beschaafd land beschamend is.

Monique Leyenaar: dit zijn de kandidaten. Beeld Ariejan Korteweg
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden