Media inPolen

Draait een Poolse schrijver de cel in omdat hij de president een ‘debiel’ noemde?

Het debat over een oude wet in Polen laait op, ziet correspondent Jenne Jan Holtland.

De Poolse schrijver Jakub Zulczyk beledigde president Duda op Facebook omdat die Trump bleef steunen. Beeld Mariusz Kubik
De Poolse schrijver Jakub Zulczyk beledigde president Duda op Facebook omdat die Trump bleef steunen.Beeld Mariusz Kubik

‘Voltaire sluit je niet op’, sprak Charles de Gaulle ooit, reagerend op de vraag of ’s lands beroemdste intellectueel, Jean-Paul Sartre, zijn boekje te buiten was gegaan in de Algerije-crisis. Oftewel: de vrijheid van een schrijver om te zeggen wat hij wil, reikt heel ver, daar torn je niet aan.

Zestig jaar later vragen schrijvers en opiniemakers in Polen zich af of er nog ruimte is voor hun eigen Voltaires en Sartres. De discussie ontbrandde rond schrijver Jakub Zulczyk die op zijn Facebook de Poolse president Andrzej Duda had uitgemaakt voor ‘debiel’. Maanden later komt hem dat op vervolging te staan door justitie. Strikt genomen kan de schrijver van de tot HBO-serie bewerkte thriller Verblind door het licht drie jaar de cel indraaien, al is de kans daarop klein. Kenners voorspellen een kleine taakstraf of geldboete.

Trumps twijfelbrigade

‘Ik denk dat ik de eerste schrijver ben in lange tijd die aangepakt wordt voor wat hij schrijft’, aldus een boze Zulczyk. Zijn uitgever liet gelijk weten achter hem te staan. Ter verdediging voerden commentatoren aan dat hij reden had zich op te winden: na de verkiezingsoverwinning van Joe Biden was Duda in de twijfelbrigade van Trump gesprongen door te zeggen dat hij met zijn felicitatie wilde wachten tot de benoeming door het kiescollege – een formaliteit. Vandaar Zulczyks Facebook-tirade. Collega-auteur Lukasz Orbitowski vroeg zich met een knipoog af waar zijn collega nou precies van beschuldigd wordt: het beledigen van het staatshoofd of het openbaren van een staatsgeheim?

Op het eerste gezicht lijkt de vervolging van Zulczyk te passen in een patroon: de pers- en meningsvrijheid staat in Polen onder druk. In dit geval is dat schijn: artikel 135 staat al negentig jaar in het wetboek en heeft weinig te maken heeft met de gure wind onder de zittende regering. Opeenvolgende kabinetten zaten ermee in hun maag.

Negen smaadwetten

Wereldwijd zijn er minstens 24 landen met vergelijkbare smaadwetgeving, becijferde waakhond-organisatie OVSE een paar jaar terug, waaronder Duitsland, Spanje, Zweden en Nederland (zie de ophef rond ‘Fuck de koning’). Toch spant Polen de kroon met liefst negen wetten: de nationale vlag bezoedelen is bijvoorbeeld strafbaar, net als trouwens die van een ander land.

De wetten worden de laatste tijd met een ‘verbazingwekkende ijver’ gehandhaafd, constateerde Jakub Majmurek in weekblad Newsweek. Vorige week moesten drie scholieren in het stadje Kalisz voor de rechter komen nadat ze dronken de woorden ‘fuck Duda’ hadden staan schreeuwen, terwijl iemand het portret van de president in brand stak. Een filmpje en een klikkende klasgenoot deed ze de das om.

Katarzyna Sadlo, columnist in dagblad Rzeczpospolita, wist zich te herinneren dat de huidige president – toen nog parlementariër in de oppositie – in 2012 woorden tekort kwam om zijn verontwaardiging te ventileren, toen de maker van een satirische website om vergelijkbare redenen vervolgd werd. ‘Dictatoriaal’, vond Duda dat. Kopstukken uit zijn rechtse kamp stonden toen nog vooraan om afschaffing te bepleiten.

Inmiddels ligt er een wetsvoorstel dat daar werk van maakt, ingediend door de linkse oppositie, en dat werd hoog tijd, schrijft Majmurek in zijn column. ‘Moeten politie en justitie echt het geld van de belastingbetaler verspillen aan het aanklagen van tieners die iets roepen op een feestje?’ Maar voor een meerderheid in het parlement is de steun van de regerende PiS-partij nodig en die tekent zich nog niet af. Pech voor de wodka drinkende tieners, pech voor Voltaire.‘

Jenne Jan Holtland is correspondent in Boedapest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden