Doorrekenen van verkiezingsprogramma's is niet nodig

Politieke partijen doen aan luchtfietserij als zij hun verkiezingsprogramma niet laten doorrekenen, stelt Laura van geest, directeur van het Centraal Planbureau. Maar het is helemaal de vraag of kiezers en partijen daar baat bij hebben.

Werkkamer bij het Centraal Planbureau. Beeld anp
Werkkamer bij het Centraal Planbureau.Beeld anp

Laura van Geest, de directeur van het Centraal Planbureau beticht politieke partijen van luchtfietserij als zij hun verkiezingsprogramma niet laten doorrekenen. Dit is misplaatste hoogmoed. De rekenmodellen doen in het geheel geen recht aan de verschillen in politieke opvattingen en kennen belangrijke blinde vlekken. In de Volkskrant (16 april) verdedigt Laura van Geest zich tegen de scepsis over doorrekening van verkiezingsprogramma's.

Die scepsis is nog eens toegenomen nadat een SGP-voorstel door het CPB linea recta naar de prullenbak is verwezen. Van Geest ziet het CPB als onverminderd relevant: 'Alle partijen worden langs dezelfde lat gelegd. Goed voor de feitelijkheid van het debat en uiteindelijk voor de kiezers'.

De uitspraken van Van Geest passen slecht bij de wetenschappelijke bescheidenheid die het gerenommeerde instituut gewoonlijk siert. Ik heb zelf bijna 10 jaar met veel plezier bij het Planbureau gewerkt en heb kunnen ervaren dat CPB-ers als eerste vraagteken bij onderzoek of modellen zetten.

Zij zijn zich in de regel (te) goed bewust van de veel aannames die voor onderzoeksresultaten en modeluitkomsten bepalend zijn. Van Geest toont zich als een uitzondering op de regel. Dat doorrekening zo goed is voor kiezer, valt ten zeerste te betwijfelen. De doorrekeningen geven aanleiding tot gekrakeel waaruit de kiezer maar moeilijk wijs kan worden. De politieke partijen pakken één onderdeel uit het lijvige rapport en roepen zich op dat onderdeel tot winnaar uit. Zo heeft de VVD zich al meerdere keren uitgeroepen tot banenkampioen, terwijl de partij eenmaal in de regering dat vergeten lijkt te zijn.

Verwarring

De media kiezen ook winnaars en verliezers maar zijn hopeloos verdeeld over de uitslag. Het is een veeg teken als een rapport tot zo veel verwarring leidt. Het vergt maar één blik op de samenvattende tabel in het laatste rapport uit 2012 om de reden te begrijpen: tien partijen en dertig indicatoren geven tezamen driehonderd cijfers en tekens, waaruit elke partij een krent kan pikken en waaruit de media geen wijs worden, laat staan dat de kiezer er raad mee weet.

De kiezers zijn niet geholpen met politici die elkaar met CPB-cijfers om de oren slaan of met media die elkaar tegenspreken. Ze halen de schouders op en raadplegen een of meer stemwijzers. Dat eenzelfde lat voor verschillende politieke partijen zo goed is, valt eveneens ten zeerste te betwijfelen.

Politieke partijen huldigen scherp uiteenlopende maatschappijopvattingen. Bijgevolg hebben ze zeer van elkaar verschillende inschattingen over baten en kosten van politieke keuzes. Wat is per saldo de waarde van goed werk, meer gelijkheid, schone lucht, toegankelijke zorg, vluchtelingenopvang, et cetera. Eén rekenmodel kan onmogelijk recht doen aan de veelheid van botsende opvattingen. Zelfs op een deelterrein, dat van de economie, lopen inzichten te zeer uiteen. Nog steeds worstelen de rijke landen, ook Nederland, met de gevolgen van de financieel-economische crisis sinds 2008.

Tussen economen vindt een verhit debat plaats over het te volgen beleid voor economieën die in een lastige en unieke situatie zijn beland waarin private en publieke sector nog worstelen met schuldenlast, de rente de ondergrens is genaderd en de werkloosheid hoog is. Het is duidelijk dat een model op basis van historische schattingen bepaald geen zeggingskracht heeft.


Bescheiden rol


Bovenal, de lat is dan hetzelfde maar is verre van neutraal. De rekenresultaten laten steevast zien dat een kleinere overheid en een sterkere economie samengaan. Snijden in zorg, verlagen van uitkeringen, rem op publieke investeringen dat lijkt de enige manier zijn om de economie te versterken. Geen wonder dat de VVD steeds zich als banenkampioen mag kronen.

Het idee dat de verzorgingsstaat juist in onzekere tijden van waarde is en kan bijdragen aan participatie in de samenleving en op de arbeidsmarkt zijn de modellen vreemd. Het idee dat publieke investeringen van essentieel belang zijn voor economische groei, nu en later, is in de rekenresultaten niet terug te vinden. Dit zijn de blinde vlekken van de rekenmeesters.

Het CPB zou wel een bescheiden maar belangrijke rol moeten blijven spelen. De rekenmeesters bekijken al de directe opbrengsten van bezuinigingsvoorstellen. Een mooi voorbeeld was dat elke partij in 2012 de uitgaven aan rijksambtenaren in meer dan realistische mate wil terugdringen. Het CPB koos ervoor de haalbare bezuiniging op de rijksoverheid te maximeren. Het is goed als één onafhankelijke instantie die beoordeling uitvoert, net als de jaarrekening van een bedrijf door slechts één accountant wordt vastgesteld. Door een boekhoudkundige toets kan geen verwarring over cijfers ontstaan.

De politieke partijen zouden moeten afspreken zich niet langer te laten persen in dat ene economische model en zich niet langer te onderwerpen aan de doorrekening van hun verkiezingsprogramma's. Voor het Centraal Planbureau resteert een bescheiden rol, nl een boekhoudkundige toets op voorstellen voor uitgaven en belastingen, zodat duidelijk wat elke partij met de overheidsbegroting van plan is. De partijen moeten vooral volop het debat , vanuit hun eigen maatschappijopvatting, met elkaar en met de kiezers aangaan. Zij moeten zich zeker niet laten leiden door beperkende rekenexercities.

Dat in dat debat ook dagdromers, luchtfietsers, en charlatans aan bod komen, daaraan kan het Centraal Planbureau weinig veranderen.

Paul Tang
is europarlementariër namens de PvdA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden