Media inChina

Door patriottische termen te annexeren, zetten Chinese internetters de censor schaakmat

Het internet in China staat vol creatieve woordspelingen en cryptisch taalgebruik, om de algoritmes van de censuur te omzeilen, ziet onze correspondent Leen Vervaeke.

‘Om ‘parachutist’ te redden, laat ‘idioot’ toe’, kopt de site Xuan.	 Beeld .
‘Om ‘parachutist’ te redden, laat ‘idioot’ toe’, kopt de site Xuan.Beeld .

Het moet afgelopen zijn met al die berichten op sociale media over ‘legerparachutisten’, zo schreven tal van Chinese staatsmedia onlangs. Niet dat die ineens heel pacifistisch zijn geworden, maar ze hadden ontdekt dat ‘legerparachutist’ op het Chinese internet een heel andere betekenis heeft gekregen als codewoord voor een van China’s vulgairste scheldwoorden: shabi. Letterlijk vertaald: stomme kut.

De staatsmedia spraken er schande van. ‘Het internet staat niet buiten de wet’, aldus partijkrant People’s Daily. ‘Laten we alsjeblieft bedachtzaam zijn en eer betuigen aan onze parachutisten.’ Staatspersbureau Xinhua legde uit dat parachutisten van alle soldaten het grootste gevaar lopen, omdat ze achter vijandige linies worden gedropt. ‘Parachutisten zijn de beste van de besten. Ze verdienen respect, geen spot.’

Dubbelzinnigheden

Het oneigenlijk gebruik van ‘legerparachutisten’ is geen losstaand geval op het Chinese internet, vol creatieve woordspelingen en cryptisch taalgebruik. Die dubbelzinnigheden zijn voor jonge internetgebruikers een manier om de drukkende censuur te omzeilen. Telkens als een woord wordt verboden, verzinnen zij een nieuwe uitdrukking die hetzelfde betekent, maar niet door de censuuralgoritmes wordt opgepikt.

Neem die populaire krachtterm shabi (傻逼), die in de dagelijkse omgang wordt gebruikt als overtreffende trap van ‘idioot’. Toen dat verwijt werd verbannen, begonnen internetters de initialen ‘SB’ te gebruiken (Sha-Bi). En toen ‘SB’ werd verboden, werd het vervangen door het homofoon van shabi (沙币). Een onzinwoord (letterlijke betekenis: zandmunt) dat met andere karakters wordt geschreven en daardoor de algoritmes kon verschalken.

Toen ook ‘zandmunt’ niet langer door de censuurfilters kwam, schakelden internetgebruikers een tandje hoger. Ze vervingen shabi door sanbing (legerparachutist), een woord dat in staatsmedia veelvuldig voorkomt in loftuitingen op het Chinese Volksleger, en dat dus niet kan worden verboden. Door patriottische termen te annexeren, zetten internetters de censor schaakmat. Eerder gebeurde hetzelfde met tongzhi, de communistische aanspreking ‘kameraad’, dat online ook ‘homo’ betekent.

Taalverrijking

Het kat-en-muisspel tussen de Chinese censuur en internetters lijkt zo één voordeel te hebben: het leidt tot taalverrijking. Het Chinese internet is een broedplaats voor neologismen en surrealistische beeldspraak. Zo ontstond een heel lexicon rond het ‘grasmodderpaard’, een mythisch wezen dat enkel bestaat doordat het hetzelfde klinkt als ‘neuk je moeder’ (caonima), maar op het Chinese web even legendarisch is als een feniks of een draak.

Maar in een column op China Digital Times, een nieuwssite gespecialiseerd in China’s internetcultuur, wijst een anonieme journalist erop dat het creatieve spel met dubbelzinnigheden ook tot taalverarming kan leiden, doordat allerlei mooie woorden een negatieve connotatie krijgen.

Neem het Chinese woord voor ‘wervelen’, schrijft de columnist: dat wordt tegenwoordig gebruikt als substituut voor ‘shit’, waardoor tal van uitdrukkingen rond wervelen een vieze bijbetekenis hebben gekregen. De familienaam Sima (司马), ooit onlosmakelijk verbonden met de roemrijke historicus Sima Qian, geldt nu vooral als homofoon van sima (死妈), dat iemands moeder doodwenst. Bij ‘wijsheid’ (ruizhi) denk je nu aan ‘achterlijkheid’ (ruozhi), en bij ‘parachutisten’ dus aan ‘idioten’.

Niet de taalspelletjes moeten stoppen, schrijft de columnist, maar de censuur. ‘Scheldwoorden zijn een noodzaak. Niemand denkt dat schelden iets goeds is, maar soms moeten mensen nu eenmaal stoom afblazen. Als je een woord als vuil bestempelt, bevuil je meer woorden. Het is zoals mensen die denken: dit toilet is vuil, dus ik zal het toilet sluiten. Maar als je alle toiletten sluit, gaat iedereen onvermijdelijk in het wilde weg plassen en poepen.’

Leen Vervaeke is correspondent in Beijing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden