Column

Door kapitaalkrachtige ketens dreigt ook in de huisartszorg de menselijke maat zoek te raken

null Beeld

Ik zit in de trein. Naast mij zitten twee vrouwen van een jaar of 20. ‘Dude, ik heb een huisarts gevonden die met z’n tijd is meegegaan’, zegt de een. ‘Ow’, reageert de ander lauw, terwijl ze naar het scherm op haar telefoon blijft kijken. ‘Ja, ik kan hem mailen én appen! Ik had laatst een arelaxed plekje op mijn arm. Toen heb ik een foto gestuurd via de praktijk-app en binnen een uur had ik een digitale verwijzing naar een onwijs mooie kliniek. Echt súperchill.’ De meiden kletsen luid verder. Over sport-apps voor thuis (ook chill) en geraffineerde suikers die overal in zitten (niet chill).

Ik kijk even naar ze. Het zijn mooie fitte meiden van de always on-generatie. Opgegroeid in het internettijdperk waarin informatie en communicatie altijd tot hun beschikking staat. Met één druk op de knop, 24/7. Ze zijn niet ‘verwend’, ze zijn ‘gewend’, en dat is bij deze generatie te merken aan hun houding en verwachtingen ten opzichte van onderwijs, werk, relaties, maar ook de gezondheidszorg.

Ideale klant

Wat deze jonge vrouwen zich waarschijnlijk niet realiseren is dat zij de ideale klant zijn voor een huisarts. Patiënten die maximaal vijf keer per jaar zorg vragen en dan veelal korte vragen voor kleine ongemakken. ‘Huisartsgeneeskunde light’ dus. Heb je een praktijk met een paar duizend van deze weinig zorg vragende ‘light’-patiënten dan is dat, dankzij het jaarlijkse inschrijftarief, makkelijk geld verdienen. Niet verwonderlijk vormen deze patiënten de doelgroep van commerciële partijen die steeds meer op het huisartsentoneel verschijnen. Grote kapitaalkrachtige ketens die huisartspraktijken opkopen en aan elkaar koppelen als wagonnetjes van een steeds langer wordende bullet train. Partijen die inzetten op innovatieve, digitale mogelijkheden. Om, en daar ben ik voor, de huisartsenzorg toekomstbestendig te maken. Om de personeelstekorten in de huisartsenzorg en de veranderingen in de zorg (met een steeds verder uitdijend takenpakket voor de huisarts) het hoofd te bieden.

Toch lijkt het erop dat voor deze partijen zorginnovatie vooral financieel gedreven is, in plaats van een middel om huisartsenzorg te kunnen leveren in tijden van zorgschaarste. Je kan het de commerciële partijen niet kwalijk nemen. Ze zagen een ‘business opportunity’ en stapten in het gat. Een gat ontstaan door huisartstekorten en omdat veel huisartsen het praktijkhouderschap schuwen vanwege steeds meer lasten en taken. Helaas wordt door zorgverzekeraars en de overheid nauwelijks geld en energie gestoken in het aantrekkelijker maken van het praktijkhouderschap of het helpen van individuele huisartsen bij het komen tot duurzame oplossingen en innovaties.

In plaats daarvan bieden zorgverzekeraars (financiële) steun aan commerciële partijen om praktijken op te kopen. In eerste instantie alleen daar waar geen opvolger kon worden gevonden, maar inmiddels ook praktijken waarvoor wel degelijk opvolg-animo bestaat, maar waar een geïnteresseerde jonge huisarts niet kan concurreren met de prijs die een keten biedt: tot wel 100 euro per ingeschreven patiënt. Dat terwijl maximaal 50 euro per patiënt gebruikelijk en haalbaar is voor jonge huisartsen zonder grote investeerders achter zich.

Ketenpartijen

De ketenpartijen zetten vervolgens in op schaalvergroting en digitalisering. Met behulp van een online-triagetool, waarin de gegevens van duizenden patiënten worden verzameld, wordt bepaald of en hoe een patiënt een afspraak krijgt bij de huisarts. Want de waste moet uit de huisartsenzorg: de bezoekjes die medisch gezien niet noodzakelijk zijn, zoals een afspraak voor advies, geruststelling of uit een sociale behoefte. Daarmee dreigt, geheel passend in de maatschappelijke trend, ook de huisartsenzorg de menselijke maat te verliezen.

Dit alles zal de meiden in de trein vermoedelijk een zorg zijn, maar zal grote gevolgen hebben voor andere, vooral kwetsbare, patiënten. Want deze ketenpartijen selecteren bewust en onbewust op relatief gezonde, hoogopgeleide en digitaal vaardige mensen met een goed ziekte-­inzicht en een hoog zelfoplossend vermogen. Niet op ouderen, migranten, laagopgeleiden of mensen met een licht verstandelijke beperking. Mensen die de meeste huisartsenzorg vragen en waar one size fits all niet opgaat. Kleinere zelfstandige praktijken merken de exodus van deze patiënten uit de door grote ketens opgekochte praktijken, maar zitten zelf ook vol. En zo ontstaat een gevaarlijke splijtzwam, waarbij ik vrees dat in de huisartsenzorg, net als in de ggz, juist de meeste kwetsbare patiënten op het perron achterblijven.

Danka Stuijver is huisarts.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden