ColumnRobert van de Griend

Door het coronavirus kijkt men met zachtere ogen naar de kwetsbaren

Noem het een wrang neveneffect, maar de coronacrisis zorgt er in elk geval voor dat de kwetsbaren van deze wereld weer eens met andere ogen worden bekeken. Zachtere ogen. Dat leken we – u niet, anderen – een beetje vergeten in Nederland. In het publieke debat van de laatste jaren werden kwetsbaren nogal eens synoniem gesteld aan problemen. Ouderen verwerden zomaar ineens tot kostenpost op het zorgbudget, psychosepatiënten vonden zichzelf van de ene op de andere dag terug in de categorie overlastplegers, ontwikkelingslanden heetten plots oninteressante economische partners en vluchtelingen belandden in de notulen als gelukszoekers, testosteronbommen en/of terroristen. Soms was het alsof er een nationaal gezelschapsspel werd gespeeld waarbij je je aan weinig regels hoefde te houden, behalve dan dat je met empathie geen punten scoorde.

Door corona worden we er onverbloemd aan herinnerd dat er een heus onderscheid bestaat tussen sterken en zwakkeren, tussen zij die deze dagen van sociale onthouding vrij aardig doorkomen met Zoom, Netflix, Google Classroom en Uber Eats, en zij die allang blij mogen zijn als ze niet wegkwijnen, brodeloos raken of onder armzalige omstandigheden komen te overlijden. Het populaire idee dat we allemaal tot de eerste groep kunnen behoren, zolang we maar hard genoeg werken of onszelf invechten, doet met de dag wereldvreemder aan. Zelfs de leider van ons land, tot voor kort groot pleitbezorger van de zelfredzaamheid, hoor je er niet meer over. Hij is nu de premier van ‘samen’ en ‘met zijn allen’, een inspirator voor de sterkgeschouderden die in deze crisis de lasten van senioren, daklozen en andere kwetsbaren proberen te verlichten.

De comeback van de solidariteit confronteert ons tegelijkertijd met de beperkingen ervan. Het ene moment meld je je vol overtuiging aan als vrijwilliger bij een buurtinitiatief, het volgende zie je de beelden van vluchtelingen op Lesbos, waar het worstcasescenario altijd weer erger blijkt te kunnen, en de machteloosheid landt als een moker op je hoofd. 

Ook in Nederland zijn helaas lang niet alle kwetsbaren geholpen met de barmhartigheid die nu overal opborrelt. Vraag het de vrouwen en kinderen voor wie het achter de voordeur toch al nooit veilig was en die nu noodgedwongen thuiszitten. Vraag het ook aan Volkskrant-collega Laurens Verhagen. Het kostte hem en zijn vrouw twee jaar voordat ze een instelling hadden gevonden waar ze hun meervoudig gehandicapte zoon Boris met een gerust hart durfden te laten wonen. Deze week hebben ze hem maar weer in huis genomen, met alle onrust van dien. Vanwege het besmettingsgevaar was het niet meer toegestaan hun zoon te bezoeken.

De coronacrisis, kun je zeggen, raakt direct aan de zin van het leven. Want die, zo leerden we uit de interviewserie van Fokke Obbema, schuilt voor een belangrijk deel in verbinding. Echt contact maken, er zijn voor anderen – dat maakt ons bestaan de moeite waard. Het verklaart de aanstekelijkheid van de handreikingen die we nu massaal (zij het op anderhalve meter afstand) naar elkaar doen. Het verklaart ook waarom het leven zo kwetsbaar kan voelen als de verbinding verstoord raakt of zelfs helemaal wegvalt. Als je je ouders of grootouders niet meer gewoon kunt omhelzen, als je als docent geen contact meer krijgt met een leerling omdat nu eenmaal niet elk huishouden is uitgerust met een laptop en een toegewijde vader en moeder, of omdat de kroeg waar je je leven sleet ineens zijn deuren moet sluiten.

Toch is de kwetsbaarheid die met deze epidemie gepaard gaat niet alleen iets om te vrezen. Het is zeker niet iedereen gegeven, maar kwetsbaarheid kan ook betekenen: jezelf in de spiegel durven aankijken. Wie daartoe in staat is, wie zijn kwetsbaarheid onder ogen durft te zien, zal minder snel van zichzelf vervreemd raken en minder afhankelijk worden van de waardering van anderen. Een kwaliteit die extra handig van pas komt nu we voorlopig veroordeeld zijn tot een solitair bestaan.

De interactie op sociale media stond nooit bekend om haar kwetsbaarheid, en daarin brengt corona maar mondjesmaat verandering. Sommigen van ons – u niet, anderen – wisselen oproepen tot saamhorigheid soepel af met berichten waarin landgenoten die zich niet strikt aan de RIVM-richtlijnen houden wel erg gretig de maat wordt genomen, en waarin noodlijdende bedrijven als KLM (slecht voor het klimaat) en Airbnb (slecht voor de sociale cohesie) op leedvermaak worden getrakteerd. Begrijpelijke emoties, maar je kunt je afvragen of deze tijd niet snakt naar subtielere manieren om je morele superioriteit tentoon te spreiden, en naar iets meer rekenschap van het feit dat al die verfoeide multinationals voorlopig wel gewoon in duizenden banen voorzien.

Nee, dan Bruno Bruins. De voormalig minister van Medische Zorg, die vorige week aftrad wegens oververmoeidheid, had er tijdens het eerste Kamerdebat over de coronacrisis geen moeite mee om zich kwetsbaar op te stellen. Zonder schroom liet hij zich er door Jesse Klaver van overtuigen dat hij zijn beleid moest aanpassen, waarmee hij onderkende dat hij de wijsheid ook niet in pacht had.

Halsstarrige zekerweters als Donald Trump, Jair Bolsonaro en Victor Orbán zouden er nog iets van kunnen leren. Sterke mannen als ze zijn, laten ze geen enkele twijfel toe over hun aanpak van de coronacrisis, niet bij zichzelf noch bij de bevolking, en zetten daarmee de gezondheid van velen op het spel.

Zo leidt corona in elk geval tot een heldere richtlijn waaraan we vrij eenvoudig kunnen voldoen: we kunnen het woord ‘sterkte’ niet vaak genoeg uitspreken, maar soms kan het ook geen kwaad iemand wat kwetsbaarheid toe te wensen.

Robert van de Griend, Chef Zaterdag en Opinie
r.vandegriend@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden