Columnkustaw bessems

Door die foute coronastrategie zitten we nu toch weer bijna klem

null Beeld
Kustaw Bessems

Het is nauwelijks te verteren. Het aantal ic-opnamen door corona is dankzij de hoge vaccinatiegraad veel lager dan tijdens eerdere golven en toch is de zorg weer zo overbelast dat het kabinet nieuwe maatregelen overweegt.

De redenen zijn duidelijk. Voorheen werd de gewone zorg stilgelegd, nu in principe niet. Alle zorg die toen niet is verleend, moet nu worden ingehaald, nog een last erbovenop. En veel verpleegkundigen zijn uitgeput, ziek of vertrokken. Kortom, de zorg is zo uitgewoond, dat we toch weer bijna klem zitten. Dat is niet zomaar gebeurd, dat vloeit voort uit beleid.

Ik doel niet in de eerste plaats op de relatief kleine ic-capaciteit in Nederland, hoe prettig wat meer lucht ook zou zijn. Corona is zo besmettelijk, vóór de vaccinaties was geen denkbare hoeveelheid bedden genoeg geweest. Nee, bepalend was de keus van het kabinet om keer op keer pas in te grijpen als de ziekenhuizen al bijna overliepen. Meermaals moest het overwerkte personeel vrezen dat het patiënten in acute nood niet zou kunnen helpen. Dat had het kabinet kunnen voorkomen wanneer het telkens eerder had opgetreden, namelijk wanneer het aantal besmettingen boven een afgesproken waarde kwam.

Helaas werd het coronadebat vaak in extremen gevoerd: streng tegen soepel. En doordat het kabinet uiteindelijk – áls de zorg bijna omviel – alsnog werd gedwongen tot loodzware ingrepen, kwam dat beleid streng over. Wie het kabinet juist laks vond, lijkt al gauw een fanaticus zonder realiteitszin. Maar het gaat niet over ‘streng’ of ‘soepel’. Het gaat over vroeg of laat. Het gaat over een fundamenteel andere strategie: sturen op besmettingscijfers (op tijd) of, zoals het kabinet deed, op ziekenhuiscijfers (te laat).

Een veelgehoorde karikatuur in deze discussie is dat ‘je het virus toch niet uit Nederland kunt wegkrijgen’. Dat is zo, maar dat is ook niet het punt. Van belang was geweest om de besmettingen zo laag te houden dat bron- en contactonderzoek zinvol bleef én dat belangrijke geplande behandelingen door konden gaan.

Premier Rutte wijst er graag op dat Nederland het niet veel slechter heeft gedaan en in sommige opzichten zelfs iets beter dan andere landen. We schijnen tevreden te moeten zijn omdat Nederland qua coronadoden een verdienstelijke middenmoter is. Waarbij buiten beschouwing wordt gelaten wat er is aangericht door hartpatiënten, kankerpatiënten en anderen op behandeling te laten wachten. Iets dat bijvoorbeeld in Duitsland minder gebeurde. Wijzen op landen met dezelfde of mindere prestaties is nuttig als je wilt sussen, niet als je wilt leren.

Denemarken is dunner bevolkt dan Nederland en minder een internationaal knooppunt, maar als land ook weer niet totaal onvergelijkbaar. En erg interessant, omdat het van strategie wisselde. Van varen op ziekenhuiscijfers, zoals wij, naar reageren op besmettingen, zo legde de Deense regeringsadviseur Kåre Mølbak afgelopen week uit in een uitgebreide reconstructie door Nieuwsuur en De Groene Amsterdammer. Het land heeft minder coronadoden, de bevolking genoot meer vrijheden tijdens de crisis en economisch gaat het goed. Plus: het heeft een minder belaste zorg en was dus eerder vrij van maatregelen.

Denemarken verwierp ook een van de oorspronkelijke gedachten achter de Nederlandse keus om laat in te grijpen. Ons kabinet zag in een vaccin weliswaar de beste uitweg uit de crisis, maar vond het mooi meegenomen wanneer jonge, sterke mensen immuun werden doordat zij besmet raakten. De hoop was dat we zo eerder van maatregelen af zouden komen. Vereiste was slechts dat alles bleef passen in de ruimte op de ic’s, die vrijwel geheel met coronapatiënten werden gevuld.

Bekend is de tv-toespraak die premier Rutte vanuit het Torentje hield over ‘groepsimmuniteit’ door infectie in maart vorig jaar. Nederlands topadviseur Jaap van Dissel had kort daarvoor een presentatie voor ministers gehouden waar groepsimmuniteit als ‘doel’ in stond. Hij en andere OMT-leden lichtten dat destijds ook toe in de media. Stukken die nu op verzoek van Nieuwsuur en De Groene zijn geopenbaard tonen dat deze notie in de beginperiode van de pandemie diep in het ambtelijk apparaat doordrong. In notulen, mailverkeer en voorbereidingen voor een dashboard.

Maar er kwam kritiek, onder meer van de Wereldgezondheidsorganisatie. Een onbekend virus deels laten rondgaan was onverantwoord. Corona was te besmettelijk om te doseren en er zouden te veel slachtoffers vallen. Daarna spraken Nederlandse beleidsmakers niet meer van groepsimmuniteit als ‘doel’ maar als ‘effect’. Wel bleven ze bescherming door besmetting minstens zien als positieve bijvangst. ‘Een belangrijke hulp’, aldus Van Dissel. De ministers De Jonge en Grapperhaus claimden de hoge immuniteit door infectie afgelopen april zelfs als succes van de Nederlandse koers. Ontnuchterend is wat de Belgische regeringsadviseur Steven Van Gucht daarop zei in Nieuwsuur: ‘10 procent immuniteit, dat zijn tienduizend doden geweest. Om het heel kort door de bocht te zeggen, maar het scheelt niet veel. Ik kan daar niet trots op zijn.’

OMT-lid Diederik Gommers zegt nu dat het idee van groepsimmuniteit door infectie zeker tot de komst van de vaccins in de hoofden van OMT-leden meespeelde bij advisering. Andere leden ontkennen. Hoe dat ook zij, belangrijker dan twisten over ‘doel’ of ‘effect’ is het droge feit dat kabinetsmaatregelen er steevast pas kwamen als het al te druk werd in ziekenhuizen.

Volgens Gommers heeft de strategische discussie binnen het OMT nooit duidelijk plaatsgevonden: sturen op besmettingen of op ziekenhuiscapaciteit? Hij betreurt dat nu, net als Ernst Kuipers, voorzitter acute zorg. Zij waren zelf juist luide vertolkers van het ziekenhuisdenken, dus misschien vegen zij hun straatje schoon. Maar ongelijk hebben ze niet. Het sturen op ziekenhuiscapaciteit en het steeds weer late ingrijpen hebben tot gevolg gehad: duizenden extra coronaslachtoffers, veel uitgestelde zorg met alle leed van dien, overvraagde ziekenhuizen en dus nog altijd voortdurende en mogelijk nieuwe vrijheidsbeperkingen.

Zo tragisch dat het moeite kan kosten om dat onder ogen te zien.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden