Nieuw Venster Lisa Bouyeure

Door de digitale voetafdruk is rouwen niet meer wat het geweest is

Mijn enige dode Facebookvriend kan ik nog steeds een chatbericht sturen, als ik dat zou willen. Ik kan het verloop van onze vriendschap op het medium bekijken, die tien jaar geleden in een twijfelaar werd beklonken, en zien dat ik pas mijn eerste berichtje op zijn wall plaatste nadat ik er had gelezen dat hij was verongelukt. Al scrollend kom ik langs evenementen die hij nog net wel en niet meer heeft kunnen bezoeken, de geruite jas die hij droeg toen we elkaar ontmoetten, foto’s van eten, feestjes, dieren, de felicitaties die hij niet meer zou lezen maar die daardoor misschien juist extra gemeend waren. Voor iemand die zo verdrietig aan zijn einde kwam, bleek hij een verrassend opbeurend online voortbestaan te hebben. Wellicht is dat ook de reden dat zijn nabestaanden zijn account nooit hebben verwijderd.

Ook oud-wethouder Hans Nijhof liet bij zijn overlijden vorige week een troostrijke digitale voetafdruk achter. De laatste maanden van zijn leven had hij alles rondom zijn ziekte, slokdarmkanker, met zijn duizenden volgers gedeeld, die hem massaal waren gaan steunen. Zijn Twitterdagboek noemde hij het, dat behalve zwarte bladzijden ook de nodige lichtpuntjes bevatte, over de natuur, lezen, kamperen, zijn vrouw Karolien en hun twee hondjes (‘schattige schoffies’) dan wel de logeerhond (‘geinig type’). ‘Goedemorgen vrienden’, schreef Nijhof twee weken geleden nog. ‘Een benauwde klotenacht achter de rug. Nu bijtrekken met ochtendlicht, koffie en de tuinmerel.’ En een paar uur later: ‘Met de rollator een rustig rondje over de Grietmarkt gekuierd. Was leuk en goed te doen.’

Vijf dagen voor zijn dood werd de oud-wethouder nog even trending topic op Twitter na een oproep van cabaretier Jochem Myjer om hem een goedemorgen te wensen. De voorgestelde hashtag #goedemorgenhans werd als vanzelf opgevolgd door #goedemiddaghans en de talrijke tweets aan Nijhof gingen vergezeld van plaatjes van vogels en bloemen. ‘Hij heeft genoten van het ochtendritueel’, schreef zijn vrouw toen ze vorige week bekendmaakte dat hij die nacht was overleden. Bijna zesduizend mensen reageerden op haar bericht. ‘Dank je wel Karolien’, schreef Suzanne, ‘dat jij toestond dat wij allemaal met jullie en nu met jou mee mogen leven.’ En iemand anders: ‘Ik heb hem nooit ontmoet, maar moet toch even huilen.’

Bij de zwartgalligste cynicus zou nu misschien de term ‘recreatief rouwen’ te binnen schieten, in het leven geroepen na de dood van prinses Diana. Het heeft namelijk iets ongemakkelijks, collectief treuren om een onbekende. Maar voor dergelijke sceptici werd na het overlijden van David Bowie weer een nieuw begrip bedacht: de rouwpolitie, want wie bepaalt de juiste dosering van tranen?

Het is er allemaal niet duidelijker op geworden nu een groot deel van ons leven zich online afspeelt. The New York Times kwam daarom vorig jaar met een handleiding voor cybergrief: het rouwen om doden die je alleen digitaal kende. De belangrijkste conclusie uit het artikel is dat onze ideeën over relaties niet mee zijn ontwikkeld met de manier waarop we leven en contact hebben. Neem nou internetfora, waar men in betrekkelijke anonimiteit misschien meer zichzelf is dan tijdens een kringverjaardag met bloedverwanten en een kaas-worstplateau. Of de twitteraar die je vaker ziet voorbijkomen dan je buren.

Door sociale media zijn niet alleen levens van volstrekte vreemden met elkaar verbonden, ze hebben ook de nalatenschap van de gemiddelde dode breder toegankelijk gemaakt, en daarmee het aantal rouwenden talrijker en zichtbaarder. Dat kun je ergerlijk en misplaatst vinden, of juist hartverwarmend, maar misschien toont het vooral dat onze notie van verwantschap dringend aan herziening toe is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden