VoorwoordEditiespecial Eenzame Kerst

Door corona zitten we met z’n allen ‘heel alleen Kerstfeest te vieren’, hoe eenzaam is dat?

Beeld .

Het beroemdste Nederlandse lied over eenzaamheid met Kerst is tevens het lied waarmee volkszanger André Hazes 44 jaar geleden doorbrak bij een groot publiek. In het deels autobiografische Eenzame Kerst zit de zanger in de gevangenis. Om precies te zijn: in een ‘koude kille cel’. Hoe hij daar terecht is gekomen, leren we al in het eerste couplet: Ik stal voor ons gezin/ Maar dat had toch geen zin/ Want jij viert nu Kerstfeest met een ander.

Hazes’ kersthit is terecht inzichtelijk genoemd over onze ervaring van eenzaamheid. Het is geen pretje alleen in een cel te zitten, maar pas echt onaangenaam is de gedachte aan het feest dat anderen intussen aan het vieren zijn. Aan flink wat ervaringen van eenzaamheid ligt een vergelijking ten grondslag. Vergelijk je koude cel met het warme huis waarin je geliefde met een ander kerstfeest viert en de eenzaamheid is bijtend.

In een van zijn vroege romans loopt het vlak voor Kerst mis met de relatie van schrijver Alain de Botton. Om niet alleen in een leeg huis te hoeven zitten, wijkt hij in allerijl uit naar een hotelkamer. Daar belandt hij van de regen in de drup, want uitgerekend in de kamer naast hem blijkt een verliefd stel te zitten dat hem trakteert op liefdeskreten die dwars door het dunne hotelmuurtje komen.

Veel zelfhulpboekauteurs hebben al geconstateerd dat ongeluk vaak andermans geluk is, of andermans vermeende geluk. Lang voor het coronajaar 2020 aanbrak, maakten onderzoekers al gewag van het feit dat veel Nederlanders zich in december eenzamer voelden dan in andere maanden. In Nederland wonen in de 21ste eeuw meer alleenstaanden dan ooit tevoren. Echter: in het offensief van de commercie in de aanloop naar de kerstdagen waren die nooit te zien, daarin was familiegeluk alomtegenwoordig. Op reclameposters zag je lachende gezelschappen aan de kerstdis zitten. Bijna alle kerstfilms op tv waren familiefilms. Op sociale media etaleerden mensen onevenredig vaak hoe gezellig ze het tijdens de kerstdagen hadden, ook al konden ze hun oervervelende zwager tijdens het kerstdiner wel iets aandoen. Wie duizend Facebookvrienden had, had er doorgaans geen één die in de digitale vitrine etaleerde dat die alleen was.

Alomtegenwoordig motto van deze cultuur: met Kerst hoor je bij elkáár te zijn.

Het behoeft geen twijfel dat veel Europeanen zich in het coronajaar 2020 eenzamer hebben gevoeld dan in andere jaren. Vele soorten sociale activiteiten vielen in maart van de ene op de andere dag weg. Mensen die een rijk sociaal leven hadden, zagen zich ineens verstoken van collega’s, restaurantbezoeken met vrienden, repetities met zangkoren, dansavonden, sportavonden, theateravonden, drinkavonden en nog flink wat meer.

Typisch was dat je óók mensen had die, om wat voor reden dan ook, een minder rijk sociaal leven hadden en die zich paradoxaal genoeg tijdens de lockdown minder eenzaam voelden. Omdat ze niet meer het gevoel hadden als enigen in een isolement te verkeren. Columnist Aaf Brandt Corstius maakte in mei in de Volkskrant gewag van een interessante ervaring. Zij had door toedoen van de lockdown minder last van de moderne kwaal die bekend staat als fomo, oftewel fear of missing out: de angst dat we van alles missen wat we niet mogen missen, de angst dat anderen dingen meemaken die wij ook willen meemaken. ‘Het had ermee te maken dat ik niets moest, sterker nog, niets mocht. Maar het had er óók mee te maken, en hier geef ik een kwaadaardiger kant van mezelf bloot, dat de rest van de wereld ook niets boeiends aan het doen was. Want ik had echt minder kunnen genieten van al dat rustig aan doen, als iedereen om me heen nog steeds aan het uitgaan, carrièrejagen en reizen was.’

Je zou de hypothese kunnen lanceren dat veel mensen zich, paradoxaal genoeg, in de laatste dagen van 2020 minder eenzaam voelen dan in andere jaren. Omdat we dit jaar met zijn allen in hetzelfde schuitje zitten en omdat andermans vreugde dit jaar minder breed wordt uitgevent.

Zeker is dat het einde van 2020 zich leent voor een Editiespecial over eenzaamheid. Hierin vindt u diverse artikelen over eenzaamheid gebundeld, al dan niet kerstgerelateerd. Een ander deel gaat over mentaal welzijn in crisistijden in het algemeen.

Ik wens u een goede Kerst en wijs nog op een regel uit de hit Oblivious van Aztec Camera uit 1983: They call us lonely when we’re really just alone.

Olaf Tempelman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden