Opinie

Donald Tusk: 'Alleen een sterke EU kan mensen in nood helpen'

Alleen met een vastberaden beleid kunnen de humanitaire doeleinden van de EU worden gehaald.

Griekse kustwacht helpt kind aan wal in Kalamata. Beeld epa

Toen de migratiecrisis een jaar geleden begon, namen sommigen aan dat de migratiegolf niet te stuiten was. De consequentie was dat de regels van de akkoorden van Schengen en Dublin werden opgeschort, wat weer leidde tot het openstellen van ons gebied voor onbeperkte immigratie. De Europeanen zagen groeiende hulpeloosheid, gepaard gaande met de al dan niet terechte vrees voor onze veiligheid, twijfel over ons vermogen de nieuwkomers te integreren en angst voor de sociale en financiële gevolgen van een onbeperkte migrantenstroom. Die onrust bleek een vruchtbare grond voor radicale, populistische en vaak nationalistische gevoelens. Nooit eerder werd het debat over Europa zo intens beheerst door apocalyptische voorspellingen en twijfels over de toekomst van Europa.

Een echt migratiebeleid

Om deze gevaarlijke trend een halt toe te roepen, was een fundamenteel andere kijk op de kwestie een eerste vereiste. Enkele maanden geleden opperde ik een tegengestelde aanname: dat de migratiegolf wél te stuiten is. De prioriteit moet liggen bij een echt migratiebeleid. De EU en de lidstaten moeten weer zelf kunnen besluiten wie de grenzen waar en wanneer passeren. Zonder zo'n aanpak zullen tragedies op zee zich blijven voltrekken. We weten hoe ernstig de huidige situatie is. De UNHCR meldde woensdag dat misschien wel 500 migranten zijn omgekomen toen een groot schip zonk in de Middellandse Zee.

Deze andere kijk heeft effect gehad en tot voorzichtig optimisme geleid, hoewel we niet de illusie koesteren dat het probleem nu is opgelost. We gaan nog vele maanden, wellicht jaren tegemoet van moeilijke keuzes. Er komen nu positieve gegevens over de Balkanroute, die tot voor kort de belangrijkste route was. De cijfers zijn veelzeggend: 70.000 migranten in januari, 50.000 in februari, 30.000 in maart en in april ongeveer 3.000.

Doorbraak van februari

Drie besluiten waren daarbij belangrijk. Ten eerste besloot de Europese Raad in februari een eind te maken aan de 'doorwuif'-benadering en de Schengen-regels weer onverkort te handhaven. De regeringsleiders spraken nogmaals uit dat er geen Europese oplossing kon zijn zonder de Europese wetten te eerbiedigen. Medio 2015, toen de crisis het hardst toesloeg, negeerde Europa de eigen principes en toonde zich daardoor zwak. In die zin was het trekken van nieuwe conclusies in februari een doorbraak. Laat het een les zijn geweest.

Ten tweede zijn de Balkanlanden nu permanent betrokken bij de prioriteiten op migratiegebied van de EU. De komende maanden zullen die landen meer steun nodig hebben. Ik heb mij in dat proces gemengd, mij volledig bewust van de risico's. De samenwerking met onze partners op de Balkan, zoals de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, is niet eenvoudig. Maar bij politiek leiderschap moet je bereid zijn ook besluiten te nemen waar de publieke opinie misschien tegen is.

De samenwerking tussen de EU en Turkije was voor velen minstens zo controversieel, maar er werd toe besloten omdat de leiders vonden dat dit de effectiefste manier was om Griekenland te ondersteunen en het zakenmodel van de mensensmokkelaars in de Egeïsche Zee te ondermijnen. Ik heb alle lidstaten opgeroepen dit te steunen, op twee voorwaarden: dat de belangen van EU-lidstaten, bijvoorbeeld Cyprus, niet worden geschaad en dat de overeenkomst voldoet aan de wetten van de EU en het internationale recht. De samenwerking met Turkije is belangrijk, maar laten we niet vergeten dat het slechts een van de vele elementen is.

Donald Tusk is voorzitter van de Europese Raad. Beeld afp

Migration Pact

De oplossing op de Balkan en de overeenkomst met Turkije kunnen niet worden toegepast op andere migratieroutes, waaronder die door het midden van het Middellandse Zeegebied. Libië is Turkije niet. Het sluiten van de grens op de Brennerpas zou het Schengenverdrag in de kern raken. Daarom is het recent voorgestelde Migration Compact van de Italiaanse premier Renzi een welkome aanvulling. Europa moet Italië steunen in zijn acties tegen mensensmokkelaars en dat betekent waarschijnlijk een grotere bemoeienis met Libië.

We kunnen de zeggenschap over onze grenzen en veiligheid niet aan een ander land geven. Dat geldt zowel voor Turkije als voor de landen van Noord-Afrika. Onze hulpeloosheid zou ze in verleiding kunnen brengen Europa te chanteren. Ik heb al te vaak van onze buren gehoord dat Europa moet toegeven omdat het anders door migranten wordt overstroomd. Toen besefte ik dat onze samenwerking alleen een verbond van partners kan zijn als we zelf weer in staat zijn de migratie te beheersen.

Ferm beleid en vastberadenheid

Alleen sterke staten kunnen op grote schaal mensen in nood helpen zonder daar zelf aan onderdoor te gaan. Alleen met ferm beleid en vastberadenheid worden humanitaire doeleinden gehaald. Als we Europa open en tolerant willen houden, kunnen we ons geen hulpeloosheid meer veroorloven. Alle lidstaten moeten solidair en vastberaden zijn op alle aspecten van het migratiebeleid: herhuisvesting, humanitaire hulp, acties buiten de EU, en vooral het beschermen van onze buitengrenzen. Niet alleen de toekomst van Schengen staat op spel, maar die van de hele EU.

Recente ervaringen met Turkije laten zien dat Europa duidelijke grenzen moet stellen aan zijn bereidheid tot concessies. Over geld valt te onderhandelen, over onze waarden niet. Wij kunnen onze opvattingen niet opleggen aan de rest van de wereld, net zomin als anderen hun opvattingen aan ons kunnen opleggen. Onze vrijheden, waaronder de vrijheid van meningsuiting, maken geen deel uit van politieke onderhandelingen met wie dan ook. Die boodschap moet ook tot president Erdogan doordringen.

Donald Tusk is voorzitter van de Europese Raad.
Vertaling: Leo Reijnen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.