Opinie Illegale adoptie

Doe nu eens écht iets aan adoptieprocedures

Om illegale adoptie te voorkomen, is meer nodig dan de door minister Dekker ingestelde commissie.

Sander Dekker, minister voor Rechtsbescherming, tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer. Beeld Remko de Waal/ANP

Acht jaar lang moest de Braziliaanse Patrick Noordoven bij het ministerie van Justitie bedelen om informatie over zijn vermeende adoptie voordat hij gehoord werd (Ten Eerste, 8 december). Noordoven kwam in 1980 naar Nederland via een valse geboorteaangifte in Brazilië, als was hij het biologische kind van een Nederlands echtpaar. Uit de informatie die hij kreeg via een Wob-procedure blijkt dat vermoedelijk Nederlandse overheidsambtenaren hieraan en aan mogelijk nog tientallen andere valse geboorteaangiftes meewerkten en en dit vervolgens in de doofpot stopten. Minister Dekker van Rechtsbescherming kondigde daarom afgelopen donderdag aan een onafhankelijke commissie in te stellen om dit te onderzoeken. Volgens minister Dekker is er ‘nieuwe informatie’ naar voren gekomen uit alle papieren die Noordoven heeft opgevraagd.

Brazilian baby affair

Vooropgesteld: de instelling van een onafhankelijke commissie kan goed nieuws zijn. Tegelijkertijd voelt deze stap ook wrang aan alle kanten. Allereerst is het natuurlijk dieptreurig dat iemand, die ook al een rechtszaak tegen zijn juridische ouders moest aanspannen om zijn dossier te mogen hebben, de overheid moet wobben om informatie over zijn eigen vermeende adoptie te krijgen. Ik voel daar oprecht schaamte bij.

Afgezien daarvan, in hoeverre is dit ‘nieuwe’ informatie? De toenmalige Rijkspolitie concludeerde in de jaren tachtig al, in wat bekend kwam te staan als de ‘Brazilian baby affair’, dat er zeker bij 42 van de uit Brazilië gehaalde 70 baby’s sprake was van ‘verduistering’. Maar de strafzaken tegen de echtparen werden geseponeerd. Dat was allemaal dus al bekend bij de overheid. Tot zover weinig ‘nieuw’ nieuws. Het lijkt me dan ook dat de eerste onderzoeksopdracht van de commissie, of het in deze zaken gaat om ‘actief handelen’, van overheidsambtenaren dan wel ‘medeweten’, in elk geval al beantwoord is. Me dunkt dat er mensen bij het ministerie op de hoogte waren. We hebben het hier niet over een pak koekjes dat in de handbagage taxfree is meegesmokkeld; we hebben het hier over kinderen die in een vliegtuig naar een ander land zijn gevlogen.

In de la verdwenen

De commissie moet ook onderzoeken of die kennis over misstanden ‘incidenteel’ of ‘structureel’ van aard was. Misschien kunnen we daar ook alvast bij helpen. Los van de Brazilian baby affair zijn er al tientallen jaren voorbeelden en aanwijzingen van fraude rond internationale adopties, zoals opnieuw bleek uit recente uitzendingen van Zembla en Nieuwsuur over illegale adopties in Sri Lanka, Indonesië en Bangladesh in de jaren zeventig en tachtig. Al die jaren is de reactie vanuit het ministerie steevast geweest dat het hier incidenten betrof. Maar hoe vaak kan je volhouden dat iets nog een incident is?

Sterker, de laatste tien jaar is zowat elk jaar een onderzoek verricht (in 2007, 2008, 2009, 2012, 2015) naar de onvolkomenheden van internationale adoptie dat concludeert dat het systeem kwetsbaar is voor criminaliteit en kinderhandel aan de ‘achterkant’. Er is de VN-rapporteur op het gebied van kinderhandel en kinderprostitutie die hier in 2017 voor waarschuwt en het advies van onze eigen Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming die in 2016 om die reden adviseert te stoppen met adoptie uit het buitenland. Maar elk rapport en advies is tot nu toe in een la verdwenen zonder dat er veel mee gedaan is.

Onder geadopteerden klinkt in de eerste reacties dan behalve enthousiasme ook scepsis over Dekkers commissie. Niet in de laatste plaats omdat de melding kwam een paar uur later nadat het ministerie nog met vertegenwoordigers van geadopteerden om de tafel had gezeten voor een overleg en die niet eens een heads-up kregen over dit besluit. Maar ook omdat men denkt dat dit weer een afleidingsmanoeuvre is, een nieuw rookgordijn en vertragingstactiek van een jaar waarna de geadopteerden weer met lege handen eindigen, zoals na alle eerdere onderzoeken waar weinig mee gebeurde.

Dit voorjaar praatte Dekker zijn voorgangers immers nog na dat er ‘geen reden’ is te stoppen met internationale adopties, dat de ‘primaire verantwoordelijkheid voor een zorgvuldige afstandsprocedure’ bij de zendende landen ligt en dat een ‘waterdichte garantie’ nooit te geven is. te opmerkelijker dat de minister blijkbaar van gedachten is veranderd nu Nederlandse ambtenaren mogelijk ‘actief’ en ‘structureel’ betrokken zijn geweest bij illegale adopties. Op het moment dat het in het buitenland aan de procedure schortte, was dat kennelijk te billijken, nu Nederlandse ambtenaren mogelijk corrupt zijn, moet ineens de onderste steen boven?

Een cynicus zou zeggen dat Dekker de druk voelt van een generatie inmiddels volwassen geadopteerden uit de jaren 70 en 80 die zich steeds nadrukkelijker roeren. Bij de Nationale Ombudsman ligt al een klacht over de nalatigheid van de overheid om illegale adopties te stoppen. Ook bestuderen er geadopteerden een rechtszaak over aansprakelijkheid tegen de Staat. Misschien dat de minister dit wil voorkomen met een commissie als zoethoudertje?

Eerste stap

De optimist in mij wil graag geloven dat dit een eerste stap is op weg naar ook onderzoek in landen als India, China, Ethiopië, Oeganda en niet te vergeten Zuid-Korea, waar de grote adoptiegolf ooit begon. Naar een onderzoek dat zich uitstrekt tot een periode van ook na 1998, want ook daarna zijn er illegale adopties voorgekomen. Als Dekker op dit thema echt het verschil wil maken, zou hij bovendien nog ruimhartiger kunnen zijn in bijvoorbeeld een financiële tegemoetkoming voor alle geadopteerden en hen het wettelijke recht te geven op het eigen dossier dat bij de adoptiebemiddelingsbureaus ligt.

Anouk Eigenraam is journalist, geadopteerd uit Zuid-Korea, en schreef ‘Welkom in Adoptieland’. Beeld RV

Ik zou hem voor ogen willen houden dat in alle gevallen de gevolgen van een onzorgvuldige adoptieprocedure voor geadopteerden hetzelfde zijn, of het nu gaat om corrupte ambtenaren in het buitenland of op eigen bodem. En dat is dat wie (g)een dossier heeft vol onjuiste informatie op dit moment zelf op eigen kosten soms jarenlang in een ver land moet zoeken naar zijn afkomst, dan wel blijkbaar jaren moet procederen om informatie te krijgen over zijn/haar herkomst.

Laten we hopen dat Dekker echt intrinsiek gemotiveerd is vooruitgang te boeken en dat de op dit onderwerp steeds meer kritische Kamer zich hier ook voor blijft inspannen. Hulde en lof voor geadopteerden als Patrick Noordoven, die de afgelopen jaren onvermoeibaar gelobbyd hebben voor hun rechten en naast ngo’s, geadopteerdenorganisaties, kritische adoptieouders, onderzoekers en enkele kritische Kamerleden bleven wijzen op misstanden.

Een commissie zal ongetwijfeld met allerlei verbeteringen en aanbevelingen komen die illegale adopties in de toekomst moeten voorkomen. Het is te vroeg om op hun conclusies vooruit te lopen. Maar als de overheid en de minister het voordeel van de twijfel dat ze nu misschien genieten, willen behouden, zullen ze dit keer in het vervolg eens echt fundamenteel moeten ingrijpen, in plaats van wat cosmetische veranderingen aan te brengen zoals ze in het verleden steeds hebben gedaan.

N.B.: Boven dit artikel stond een archiefbeeld, dat is verwijderd op verzoek van een van de op de foto afgebeelde personen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.