Opinie

Docenten, kauw leerlingen niet voor wat hip is

Koester de canon

Docenten hebben de verantwoordelijkheid om jongeren onze wereld met zijn tradities te laten kennen.

Hannah Arendt Beeld Rue des Archives/Hollandse Hoogte

De oproep van Christiaan Weijts om de verplichte canonieke werken op de leeslijst in te ruilen voor de 'lévende boeken' van de jonge generatie schrijvers kon op instemming rekenen. Toegegeven, makkelijk is het niet om jongeren kennis te laten maken met de klassieken. Gelukkig hebben veel docenten er terecht op gewezen dat ze een reeks van didactische strategieën hebben om deze canonieke werken succesvol te bespreken. Frank van Pamelen laat zien hoe ook dichters en acteurs hieraan een bijdrage kunnen leveren (O&D, 27 januari).

Maar de discussie is met deze bemoedigende berichten uit de onderwijspraktijk nog niet gesloten, want hier wordt een fundamenteler dilemma aangekaart. Een mogelijke oplossing komt uit misschien onverwachte hoek: het is een vraagstuk dat de Duitse filosofe Hannah Arendt onder woorden bracht in haar essay De crisis van de opvoeding uit 1958. Terwijl we leven in een moderne wereld waarin we zowel met gezag als met traditie stevig hebben afgerekend, stelt Arendt, kunnen onderwijs en opvoeding gezien hun aard niet voorbij gaan aan gezag of traditie.

De vraag is dus hoe je je in deze wereld als docent moet verhouden tot die traditie. In het antwoord dat Arendt geeft zullen zowel de verdedigers van de canon als de liefhebbers van de levende boeken zich kunnen vinden. Ze positioneert zichzelf namelijk als een 'conservatieve vernieuwer'.

Leesplezier

Arendt laat er geen misverstand over bestaan: het conserveren van tradities vormt de kern van opvoeding en onderwijs. Immers: het kind is nieuw in onze oude wereld en moet hier stapsgewijs vertrouwd mee gemaakt worden. Arendt noemt docenten daarom 'plaatsvervangers van de wereld': ze hebben de verantwoordelijkheid om jongeren onze wereld met tradities te laten kennen - 'ook al wensen zij misschien, heimelijk of openlijk, dat de wereld anders zou zijn dan zij is', zo voegt ze daar nadrukkelijk aan toe.

Dus: docenten hebben de verantwoordelijkheid om leerlingen kennis te laten maken met de literaire canon - hoe blank, mannelijk of anderszins problematisch die ook mag zijn. Docenten zijn verplicht om hun leerlingen te laten zien wat er in de literatuurgeschiedenis werd gewaardeerd, en waarom.

Een crisis in het onderwijs ontstaat wanneer volwassenen weigeren deze verantwoordelijkheid te nemen: wanneer ze omwille van het leesplezier van hun leerlingen canonieke werken buiten de klas houden, of wanneer het aansluiten bij de leefwereld van de leerlingen een doorslaggevend criterium wordt in het opstellen van de boekenlijst.

Anouk Zuurmond

Koester canon

Toch verdedigt Arendt de overdracht van traditie in het onderwijs niet alleen met een beroep op het verleden. Het conservatisme van Arendt is vooral gebaseerd op haar liefde voor vernieuwing, op wat de toekomst ons zal brengen. Ze gebruikt daarvoor het begrip 'nataliteit', waarmee ze niet alleen verwijst naar de geboorte van een mens, maar ook naar al het nieuwe begin dat deze wereld met zich meebrengt: het vermogen van de mens om volstrekt origineel te denken en schrijven.

Juist om het vermogen tot vernieuwing van de toekomstige generatie te koesteren, moeten docenten vooral niet de misstap begaan door zélf te dicteren hoe die vernieuwing vorm moet krijgen. Arendt legt uit dat 'wij ouden' alleen onze hoop kunnen vestigen op elke toekomstige generatie wanneer we dat nieuwe niet proberen in de hand te krijgen - wanneer we bijvoorbeeld onze leerlingen alleen die literaire werken zouden voorschotelen waarvan wij denken dat ze hip en jong zijn.

De ontwikkelingen in de kunst of de politiek zijn afhankelijk van vernieuwingen: daarom is het van cruciaal belang dat docenten leerlingen niet hun eigen kans op het nieuwe ontnemen, concludeert Arendt. Wanneer je dus écht een liefhebber bent van jonge generaties schrijvers, koester dan de canon in je curriculum.

Anouk Zuurmond is lerarenopleider.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.