OpinieKinderboek als opvoedmiddel

Diversiteit verwerken in kinderboeken gebeurt al lang, maar zou niet het uitgangspunt moeten zijn

Kinderboeken zijn niet primair een opvoedmiddel tegen racisme, maar moeten vooral goed en prikkelend zijn; en louter blond en blauwogig zijn de personages allang niet meer, betoogt Hanneke Koene. 

De Openbare bibliotheek in Arnhem.Beeld Hollandse Hoogte / Bert Spiertz

Je kon erop wachten dat het kinderboek aangewezen zou worden als middel tegen racisme. Dat kinderen minder lezen dan vroeger, alleen nog boeken met veel plaatjes de kinderjury winnen en leerkrachten doorgaans een bedroevend lage kennis hebben van de beschikbare kinderliteratuur, is allemaal iets waar we onze schouders over op lijken te halen, maar als er opgevoed moet worden, dan grijpen we wel weer gretig naar kinderboek.

Zeker, in kinderboeken zijn veel protagonisten die, als ze in de spiegel kijken, een blond hoofd zien of blauwe ogen, maar er zijn er ook die hun uiterlijk aan de lezer overlaten. Ook schrijvers fantaseren vanuit wat ze kennen en generaties lang waren Nederlandse kinderen blond met blauwe ogen. Dat is al sinds tientallen jaren niet meer vanzelfsprekend.

Auteurs als Mirjam Oldenhave, Jacques Vriens en Carry Slee, allen veelgelezen schrijvers die verhalen op basisscholen situeren, hebben al heel lang een mix van kleur en cultuur in hun boeken. Polleke van Guus Kuijer raakte eind vorige eeuw bevriend met een meisje uit Zuid-Amerika en was verliefd op een Marokkaanse jongen. Sjoerd Kuyper, nog steeds een van de besten die we hebben, schrijft al een hele tijd bekroonde boeken met hoofdpersonen met een Caraïbische of Surinaamse achtergrond. Zeker, zijn Robin-boeken gaan over een wit kind, maar dat was hij zelf ook in de jaren vijftig, evenals zijn kinderen in de jaren negentig, die allemaal model stonden voor Robin. Zijn kleinkinderen inspireren hem tot andere kleuren en dat klopt ook met zijn realiteit. En hoe prachtig is het schrijnende boek van Dolf Verroen: Hoe mooi wit ik ben.

Ik blijf mij verzetten tegen het kinderboek als opvoedingsinstrument. Kinderboeken moeten goed gemaakt zijn en kinderen uitdagen om te lezen. Kinderen die lezen ontwikkelen zich beter, breder en socialer. Lezende kinderen, van welke kleur dan ook, hebben een stap voor in deze maatschappij die het beeld verheerlijkt, maar opgebouwd is uit letters. Kinderboeken zijn het eerste en enige wapen tegen laaggeletterdheid omdat die vaak ontstaat doordat mensen stoppen met lezen als het niet meer hoeft. Plezier in kinderboeken, vergroot de kans op blijven lezen.

Ik heb in mijn dertigjarige carrière met kinderboeken een gestage stroom lelijke, slecht geschreven, gekunstelde boeken voorbij zien komen met het doel kinderen te beïnvloeden. Daar waren ook boeken bij die bedoeld waren om kinderen met een ander uiterlijk of culturele achtergrond naar voren te schuiven. Op zich begrijpelijke pogingen, maar kwaliteit verloochent zich niet. 

Reza Kartosen-Wong noemt in haar artikel Mylo Freeman als de enige die aandacht krijgt. Freeman is goed. Freeman schrijft fantastische kinderboeken. Daarom krijgt ze veel aandacht en verkoopt ze gemakkelijk. En zo hoort dat ook. Kinderen verdienen goede boeken, goede auteurs verdienen aandacht voor hun werk. Uitgeverijen hebben een positie dat ze kinderboekenmakers kunnen wijzen op het gebruik van een grotere diversiteit in kleur en cultuur. Dat mogen ze meer benutten, voor zover ze dat niet al doen.

Ik durf te wedden dat het feit dat gerenommeerde uitgeverijen veel kinderboeken niet uitgeven alles te maken heeft met de kwaliteit die ze aangeboden krijgen en niets met de kleur van de personages. Kinderboekhandelaren en jeugdbibliothecarissen zijn prima op de hoogte van de inhoud van de boeken die ze in hun assortiment hebben. Maar, en dat is het grote verschil met internet, ook van de kwaliteit. Zij halen met alle plezier de krenten voor je uit de pap. Er wordt alleen veel te weinig gebruik van gemaakt, door ouders, door kinderen, door leerkrachten en helaas meestal ook door mensen die een drang voelen om een kinderboek te gaan schrijven.

Hanneke Koene is columnist kinderboeken in dagblad De Limburger en was tot 2019 kinderboekhandelaar in Maastricht. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden