ColumnSheila Sitalsing

Dit is hét moment om aankomende machthebbers te sensibiliseren

null Beeld

Een half jaar geleden kreeg Gerard Sangers uit Middelharnis, al bijna tien jaar in de bijstand, een brief van de gemeente waarin hem werd aangewreven dat hij fraudeert, zo vertelde hij maandag in Trouw. Zijn volwassen zoon was wegens huurproblemen zijn huis kwijt, logeerde tijdelijk elders en at een paar keer per week bij zijn vader. Aha, concludeerde een ambtenaar: die zoon wóónt stiekem daar, dan geldt de kostendelersnorm en moet de uitkering omlaag: fraude! Niemand die even belde om te vragen hoe het zat.

Het liep goed af, omdat Sangers de weg kent in het doolhof der bezwaren. Maar er zijn er genoeg die bezwijken onder de omgekeerde bewijslast, zegt hij in Trouw. Want zie maar uit te leggen dat je niet liegt aan een ambtenaar die bij wet verplicht is om achter elk kuchje een leugen te vermoeden.

Sangers schreef een boek over zijn bijstandservaringen vanuit, zo zegt hij, ‘de verwondering over het systeem, over ambtenaren die zo’n Participatiewet moeten uitvoeren’. ‘Als je steeds sancties moet opleggen, mensen moet controleren, hoe slaap je dan ’s nachts nog?’

De Participatiewet kwam zes jaar geleden tot stand in het kabinet-Rutte II, zwanger van goede bedoelingen. De wet was er voor de kwetsbaren: de mensen met een mentale of fysieke handicap, de verslaafden, de verwarden, de mensen met pech, zij die geknakt zijn door omstandigheden, die moeite hebben met lezen en schrijven of met het leven in het algemeen.

Ze moesten werken. Omdat het júíst goed zou zijn om ze uit beschutte sociale werkplaatsen te jagen. Om ze desnoods te slepen naar ‘echt’ werk. En om ze anders nietjes uit documenten te laten trekken als ‘tegenprestatie’, als alternatief applaus voor de belastingbetaler. Om ze te omhangen met veel plichten en weinig rechten, en ze genadeloos te vervolgen bij elk vermoeden van fraude.

Omdat het júíst goed voor ze is als ze met hun kapotte stopzuiger op de fiets naar de Sociale Dienst te moeten om daar in een ruimte vol vreemden te demonstreren dat-ie echt stuk is. Omdat ze het zelf júíst leuk vinden om verplicht te solliciteren op banen die er niet zijn.

Het regende al snel bezwaren, en niet alleen van mensen uit de hoek waar de klappen vielen. In 2019 presenteerde het Sociaal en Cultureel Planbureau een vernietigende evaluatie: de Participatiewet is mislukt, er is amper een werkloze méér aan werk geraakt. Omdat een groot deel van de doelgroep helemaal niet in staat is op korte termijn te werken, omdat er fors is gekort op de begeleiding van langdurig werklozen, omdat het deels een ordinaire bezuinigingsoperatie was.

Nu zegt ook het koepelorgaan van Nederlandse gemeenten, de VNG, dat de Participatiewet ‘fundamenteel’ op de schop moet. Het wantrouwen als vertrekpunt, de uitkeringen die zo laag zijn dat je er wel van in de schulden móét geraken, de geringe ruimte voor begeleiding en maatwerk. ‘De Participatiewet vertoont trekjes van de toeslagenaffaire’, zegt Peter Heijkoop, wethouder te Dordrecht en VNG-woordvoerder in deze krant.

De hartenkreet van de VNG komt keurig op tijd voor een nieuw regeerakkoord. De gevoeligheid is groot in Den Haag nu het toeslagenschandaal heeft aangetoond welke hel kan ontstaan wanneer een overheid meer op algoritmen en strengheid dan op haar eigen burgers vertrouwt. Dit is hét moment om aankomende machthebbers te sensibiliseren.

‘Dit is geen links verhaal’, zegt Heijkoop in de Volkskrant. Van VVD tot SP: in gemeenten vinden ze vrijwel allemaal dat het anders moet. Niet links, maar logisch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden