ColumnMax Pam

Discriminatie van Chinezen in Nederland heeft een lange geschiedenis

Onlangs zei de Chinese ambassadeur Xu Hong tegen deze krant dat de Nederlandse media geen grappen meer moesten maken over zijn land, zeker als daar de uitbraak van het coronavirus bij werd betrokken. Gevoel voor humor is nooit de meest opvallende eigenschap van de Chinese overheid geweest en angst voor gezichtsverlies des te meer. De opmerking van de ambassadeur was natuurlijk de kat op het spek binden.

De grappenstroom kwam daarna snel op gang en als er zoiets bestaat als de Nederlandse volksaard houdt die in dat het onafwendbaar ordinair en plat wordt. Dat is de gordonisering van onze samenleving. Op Radio 10 draaide dj Lex Gaarthuis een zelfgeschreven nummer met teksten als: ‘Het komt allemaal door die stink-Chinezen’ en ‘vreet geen Chinees, dan heb je niets te vrezen, want volkomen is beter dan Chinezen’. Volkomen is natuurlijk voorkomen en dan heb je ook ‘het spleetoog-virus’. Er is inmiddels aangifte gedaan.

Discriminatie van Chinezen in Nederland heeft een lange geschiedenis, zoals valt te lezen in Lotgevallen van Chinese immigranten in Nederland, 1911-1940 van H.J.J. Wubben. In dit proefschrift wordt beschreven hoe de eerste Chinezen in Nederland als uitschot werden behandeld. Alleen al het feit dat zij op straat liepen was in sommige steden voldoende om tot arrestatie over te gaan. Een Chinees die een relatie kreeg met een Nederlandse vrouw werd van zijn bed gelicht en op het eerste schip naar zijn geboorteland gezet.

Toen in 1922 een aantal Chinezen na een schietpartij voor het gerecht kwamen, kregen zij een nummer, ‘omdat zij allemaal op elkaar leken’. In plaats van het afleggen van de eed moesten de verdachten de spreuk ‘Joe sie tjie iem’ uitspreken, wat zoiets zou betekenen als ‘wanneer ik iets verzwijg dan treft mij de toorn der goden’. Zij werden gedwongen dit te doen bij twee brandende kaarsen, die vervolgens moesten worden uitgeblazen.

Ik verzin dit niet. Hoewel deze procedure later onwettig werd verklaard en de verdachten wegens gebrek aan bewijs moesten worden vrijgesproken, werden ook zij zonder pardon het land uitgezet.

Veel Chinezen bivakkeerden in naargeestige logementen en het was in dat klimaat dat mr. Jan Donner, de toenmalige minister van Justitie, in 1931 kon zeggen: ‘Als een volk zijn nationaliteitsgevoel verliest, dan worden zijn vrouwen misbruikt door Chinezen en ander Aziatisch ongedierte.’ Deze Donner is de stamhouder van een groot juristengeslacht, dat tot op de dag van vandaag belangrijke posten in de Nederlandse samenleving bekleedt.

Hoe dichtbij dit allemaal nog is, realiseer ik mij als ik denk aan die middag in 1973, toen ik de oude Donner aan het bord heb zien staan van zijn zoon, de schaker Hein Donner, die juist had gewonnen van de kolossale Boris Spasski. Ik herinner mij hoe de vader het ijzeren doosje Willem II-sigaartjes opende om de zege van zijn zoon te vieren.

En wie herinnert zich nog Wim Mateman? CDA-kamerlid, gezellig dik en gezellig rechts, en ook nog een overtuigd pijproker. In 1992 reisde hij helemaal naar Staphorst of all places, waar hij op een spreekbeurt de Chinese leiders ‘een paar bejaarde spleetogen’ noemde. Een maand na zijn uitspraak kreeg Mateman een lintje en daarna heeft hij het nog tot wethouder van Rijswijk gebracht. Ik was een van de weinigen die zich daar toen druk over maakte: ‘Spleetoog voelt misschien minder erg dan nikker of smous, maar is van hetzelfde laken een pak.’

Sinds Twitter bestaat, kom je daar veel spleetogen tegen. De spleetoog leeft in de beste families. Zelfs Arend Jan Boekestijn raakte eens zo verhit in de discussie over de vraag voor hoeveel miljoenen doden wij Mao verantwoordelijk moeten houden, dat hij twitterde: ‘Ja, ik zie wel eens een spleetoog over het hoofd, het zijn er zoveel!’ Momenteel woedt op Twitter een polemiek over de vraag of je spleetoog moet vergelijken met roetmop, dan wel met kaaskop. Ik laat het antwoord graag aan de lezer over.

Een aantal Nederlanders met een Chinese achtergrond is inmiddels in opstand gekomen. Ze getuigden daarvan in de media en het viel mij op hoe volmaakt geïntegreerd zij overkwamen. Dat hoeft niet te verbazen, want niet alleen op Harvard zijn Chinezen de beste studenten. Maar het is ook waar dat Chinese organisaties in Nederland vaak vanuit Beijing de opdracht kregen de eigen identiteit te bewaren en vooral niet mee te doen aan de integratie.

Al die Chinese restaurantjes, dat was het Chinese idee van expansie en imperialisme. Langs de Chinese kust heb ik steden gezien met uitsluitend nieuwe, leegstaande huizen. Die waren gekocht door Chinezen die van plan waren ooit naar hun vaderland terug te keren. Kennelijk hebben velen van hen allang besloten hier te blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden