Opinie

Dirk Jan van Baar: 'Stevig' Nederland slaat met Turkije de plank mis'

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant publiceert elke zondag een bijdrage van een vaste club van acht auteurs. Vanochtend politicoloog Loes Reijmer, nu historicus Dirk Jan van Baar.

President Recep Erdogan van Turkije. Beeld afp

Nederland is blij met de daadkracht van Mark Rutte tegenover Recep Tayyip Erdogan. Eindelijk eens geen slappe thee. Zelfs islamcritici moesten toegeven dat onze regering zich niet langer door de lange arm van Ankara laat ringeloren. PvdA-burgemeester Aboutaleb van Rotterdam deed er nog een schepje bovenop door een grote poster van de Turkse president te laten verwijderen. Stuntwerk waarmee alle partijen bewijzen uit het goede vaderlandse hout te zijn gesneden.

Erdogan maakte het onze politici ook niet moeilijk door Nederland te beschuldigen van nazi-praktijken en genocide (in Srebrenica) en op één hoop te gooien met Duitsland. Hij verwees zelfs naar een aanslag in Solingen op een asielzoekerscentrum naar aanleiding waarvan de VARA in 1993 de briefkaartenactie 'ik ben woedend' (geadesseerd aan Helmut Kohl) organiseerde. Daarmee laat de Turkse leider zien dat hij de verhoudingen in Europa niet kent. Hij gedraagt zich als de demagoog die Rutte met zijn 'pleur op' alsnog gelijk geeft. Heel goed, zo is hier het idee, om deze tiran in naam van onze waarden en normen zijn vet te geven.

Maar wat voor dwaallicht Erdogan ook is, hij speelt voor zijn eigen nationale bühne en pompt emoties en historische ressentimenten op waar wij in Nederland geen weet van hebben. Intussen wordt het geopolitieke gewicht van Turkije ook niet minder. De vluchtelingendruk uit het Midden-Oosten houdt aan, en na de Brexit en de verkiezing van Trump is het niet de vraag of Turkije nog NAVO-lid kan zijn, maar wat er van de NAVO in het huidige populistentij overblijft. Wij mogen 'de nieuwe sultan' een door grootheidswaan bevangen potentaat vinden, voor neo-Ottomaanse denkers die menen dat nu de Turkse tijd gekomen is ziet dat er heel anders uit.

De bordjes zijn verhangen

In 1923 ging de moderne Republiek van Atatürk van start met acht miljoen overlevenden (vooral analfabeten) in het armste deel van het door Europeanen tijdens de Eerste Wereldoorlog opgedeelde Osmaanse Rijk, terwijl het Koninkrijk der Nederlanden met zijn koloniale olierijkdommen zeventig miljoen onderdanen had, onder wie vijftig miljoen mohammedanen. Negentig jaar later zijn de bordjes verhangen, met vijfenzeventig miljoen Turken (en Koerden) in het eigen thuisland, en in de diaspora nog eens vijf miljoen met het vaderland verbonden migranten die vooral naar Europa zijn uitgezwermd. Daarbij heeft alleen Istanbul, een van de meest kosmopolitische steden ter wereld, met miljoenen vertakkingen naar de Anatolische provincie, al meer inwoners dan Nederland.

Klinkt er in Den Haag enig besef door van deze verhoudingen? Ik dacht het niet. Erger, wij bezien Turkije door het binnenlandse prisma van de VVD en de PVV, waarbij Wilders zich in 2004 van de moederpartij losmaakte vanwege een geschil over de Turkse toetreding tot de EU. Daarover wordt sinds lang onderhandeld, maar iedereen met kennis van zaken begrijpt dat dit een theoretische zaak is en dat Turkije nooit werkelijk EU-lid zal worden.

Maar Bolkestein en Wilders doen al jaren alsof dan de hel losbreekt. Alsof er met Marokkanen geen problemen genoeg zijn, worden ook Turken - die meer in eigen gemeenschappen leven en hypernationalistisch zijn - op de grote moslimhoop gegooid en voor fundamentalisten en terroristen gehouden. Is het dan gek dat Turken, die hun president door ongodsdienstig Nederland voor geitenneuker uitgemaakt horen worden, over islamofobie en stigmatisering klagen? Nee natuurlijk, en de Verlosser Erdogan, die in eigen land water in wijn heeft veranderd en onze Turken nodig heeft voor het winnen van een referendum, voelt dat perfect aan.

Turken de les lezen

Dat weerhoudt onze vrijheidslievende brigades er niet van de Turken de les te lezen en op meer integratie aan te dringen: in Nederland en niet in Europa. Een drammerig trekje, dat optreedt als Nederlanders in hun recht menen te staan. Vooral in confrontaties met dictatoriale moslimleiders en de mediterrane wereld (alles wat zuidelijk is). Denk aan Soekarno, Arabische oliesjeiks, Italiaanse bankiers, Griekse sjoemelaars, krijgsheren op de Balkan (Srebrenica). We hebben Anne Frank als nationaal erfgoed ingelijfd, spreken schande van wegkijken en tikken anderen graag op de vingers over genocide, in de Armeense kwestie bijvoorbeeld.

Het loopt meestal op inbinden uit, zelfs Desi Bouterse, drugsbaas uit eigen kazerne, krijgen we niet klein. Het lijkt wel alsof Hollanders altijd de kop van Jut zijn bij een starre principiële opstelling. Dat belooft nog wat bij de euro, waarin wij nog Duitser zijn dan de Duitsers en dus mikpunt voor Zuid-Europese frustraties. Zie ook Poetin, die zich op Nederland uitleeft. Datzelfde spel speelt Erdogan, wat Den Haag dwingt de wijze partij te zijn.

In het conflict met Turkije, dat meer is dan volksmenner Erdogan, zie ik daar weinig van. Vooral rechts Nederland, dat zich in zulke gevallen graag stevig opstelt, heeft wat mondiale gevoeligheden betreft nog flink wat stappen te maken.

Dirk-Jan van Baar (1957) studeerde geschiedenis en internationale betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Hij doceerde geschiedenis en theorie van de Internationale Betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Utrecht (1986-2000), Radboud Universiteit Nijmegen (2002-2008) en Universiteit van Amsterdam (2008). Zelfstandig publicist en (buitenland)columnist, bij Intermediair, HP/De Tijd, de Volkskrant. In 2016 was hij gastredacteur bij de Tagesspiegel in Berlijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden