Opinie 'Wisdom of the crowds'

Directe democratie? Diepe ellende!

Johan Remkes,voorzitter van de Staatscommissie Parlementair Stelsel, tijdens de presentatie van het rapport 'Lage Drempels, Hoge Dijken'. Beeld ANP

Johan Remkes’ commissie komt met een lijvig rapport dat kort valt samen te vatten. De commissie wil een kleinere kloof tussen burger en politiek, en dus meer directe democratie (direct gekozen formateur, bindend referendum).

Goed toch, veel directe democratie? Nou nee. Het beroemde idee van ‘wisdom of the crowds’ begon met Galtons metingen bij een destijds populair spel in Engeland. Een koe werd getoond op de lokale markt en iedereen mocht het gewicht van die koe schatten. Degene die het dichtstbij zat won de koe. Galton ontdekte dat als je het gemiddelde van alle schattingen nam, dit extreem dicht bij het werkelijke gewicht zat en vrijwel altijd een betere schatting was dan de schatting van de winnaar. Galtons Nature-paper was de basis van het idee dat de groep het beter weet dan 1 of een paar experts. Ergo, we moeten besluiten laten nemen door een zo groot mogelijke groep en niet door een klein clubje van experts. Lang leve de ongefilterde directe democratie.

De wetenschap staat echter niet stil. Er zit namelijk een verstorende factor in Galtons bevindingen. Iedereen weet wel ongeveer wat een koe weegt. Daar is geen expertise voor nodig. Dus wat Galton heeft laten zien is dat voor beslissingen waarvoor geen expertise vereist is de groep het het beste weet. Maar valt dat wel te generaliseren naar ingewikkelder besluiten?

Naar deze vraag is recent onderzoek gedaan. Bijvoorbeeld: wijs op de kaart aan waar zich een bepaalde toeristische plek in Londen bevindt. De groep als geheel werd vergeleken met Londense taxichauffeurs (de experts in dit geval). Wat blijkt uit dit soort onderzoeken? Voor keuzes waarvoor expertise vereist is is het gemiddelde van de experts beter dan het gemiddelde van de hele groep. Oftewel, Galtons bevindingen zijn niet te generaliseren. Als het gaat om heel simpele besluiten werkt de ‘wisdom of the crowds’. Bij ingewikkelde beslissingen doen experts het beter.

Wat betekent dit voor ons democratische bestel? Voor de grote lijnen, de vergezichten die meestal geen expertise vereisen, is het goed om de hele groep te raadplegen. Maar op detail-niveau, dus op het niveau van specifieke verdragen en wetten, is expertise vereist en dat wil je juist niet in een directe democratie besluiten.

Treffend in deze is dat Remkes’ ‘onderbuik’-aanbevelingen samenvallen met de Brexit-chaos. Tel uit je zegeningen van de directe democratie...

Wetenschappelijk gezien zou de conclusie het tegenovergestelde moeten zijn van wat Remkes aanbeveelt. Laat iedereen meebeslissen over de grote lijnen, maar laat het invullen van de details – hoe moeten de wetten er precies uitzien, welke persoon is het meest geschikt voor een specifieke functie, hoe moet een verdrag precies worden afgesloten – over aan mensen die heel goed in de materie zitten.

Directe democratie zorgt misschien voor meer betrokkenheid, maar zal ook leiden tot een lawine aan slechte besluiten met daaruit volgend diepe ellende. Niet doen dus.

Yair Pinto is universitair docent cognitieve psychologie aan de UvA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden