Opinie

'Dienstencheque is fijne subsidie voor de rijken'

Het Belgische systeem om werksters wit te laten werken is vooral gunstig voor de hoogste inkomens, betoogt Ive Marx.

Beeld thinkstock

Kijk eens aan. Nederland lonkt naar België. Dat gebeurt ook niet elke dag, en zeker niet als het over sociaal-economisch beleid gaat. Ooit raakten wij maar niet uitgepraat over dat wondere Poldermodel. Nu zoeken jullie inspiratie hier, met name in ons systeem van de dienstencheques. Die werden bij ons tien jaar geleden ingevoerd. Ze zijn inderdaad succesvol gebleken. Groeicijfers van Chinese proporties. Van 100.000 gebruikers in startjaar 2004 naar zowat 900.000 vandaag. 2.700 nieuwe dienstenchequebedrijven, 150.000 tewerkgestelden.

Kijken jullie nu terecht naar ons? Misschien wel. Het hangt er een beetje van af wat de doelen zijn. En het hangt er ook van af hoe waarheidsgetrouw men het Belgische systeem wenst te kopiëren. De voorstellen die nu worden gelanceerd, wijken al behoorlijk af van wat we in België kennen. Er wordt een veel hogere prijs voorgesteld. Er is ook geen sprake van een belastingaftrek voor de consument.

Goed zo. Want ik zou echt niet aanraden het Belgische systeem te exact over te nemen. De verhouding tussen wat de collectiviteit betaalt en wat de individuele consument betaalt, ligt hier namelijk echt niet goed. Het systeem is totaal overgesubsidieerd - het is een georganiseerde herverdeling van beneden naar boven.

Geen hemd meer gestreken
Eerst moet ik een persoonlijk belang declareren. Zoals vele van mijn vrienden en collega's ben ik een enthousiast gebruiker van de dienstencheques. Al jaren heb ik zelf geen hemd meer gestreken. Goddank. Die hemden worden opgehaald en teruggebracht in een staat van kreukloze perfectie die ik zelf niet zou kunnen evenaren. Het schoonmaakwerk thuis wordt gedaan door twee jonge dames uit Polen, die dat met een even ongeziene efficiëntie en vriendelijkheid doen.

En het kost ons nagenoeg niets in verhouding tot de ware kosten van de uitstekende arbeid waarvan we genieten. De dienstencheque kost 9 euro. Maar dat zijn niet onze nettokosten, want de dienstencheque is fiscaal aftrekbaar. Het resultaat is dat we zowat 6 euro per uur betalen. Maar een uur arbeid kost in realiteit bijna 22 euro. De overheid legt er dus zo'n 16 euro bovenop. Minder dan eenderde van de kost voor ons en tweederde voor de gemeenschap. Uitstekende deal. Voor mensen zoals wij. Bijna acht op de tien gebruikers is hooggeschoold en heeft een overeenkomstig inkomen. Velen zijn tweeverdieners. Die 16 euro overheidssubsidie vloeit dus vooral naar mensen met een relatief hoog inkomen, en dat kan niet echt de bedoeling zijn.

 
Minder dan eenderde van de kost voor ons en tweederde voor de gemeenschap. Uitstekende deal. Voor mensen zoals wij.
Beeld thinkstock

De ultieme legitimering voor het systeem dat ons bijna twee miljard euro kost, is natuurlijk dat het systeem heel veel mensen aan een baan heeft geholpen of heeft verlost uit de onzekerheid en relatieve rechteloosheid van zwartwerk.

Maar is dat ook zo? We weten uit de overheidsevaluaties dat de nieuwe instroom in toenemende mate bestaat uit mensen die al een baan hadden. In 2011 kwam 60 procent van de nieuwe werknemers in Vlaanderen uit een andere job. Slechts 20 procent kwam uit de werkloosheid. Er is toename van werknemers die rechtstreeks uit het buitenland komen om in België in het systeem van de dienstencheques te werken.

Erg duur systeem
Laten we eerlijk zijn. In verhouding tot de vermoedelijke netto tewerkstellingsimpact is het een erg duur systeem. Er zijn tal van andere bestedingen te bedenken voor de bijna twee miljard euro die het systeem kost, zelfs indien de nettokosten door terugverdieneffecten lager ligt. Overigens moeten we die terugverdien- effecten niet overschatten. Eén mogelijk effect is immers dat onze hooggeschoolde, productieve kenniswerkers harder kunnen werken dankzij het systeem. Maar zover we weten, zien ze het vooral als een vrijetijdswinst.

Het systeem van de dienstencheques is dus meerdere zaken tegelijkertijd. Het is een tewerkstellingsmaatregel ja, maar de netto-effecten daarvan zijn vermoedelijk veel lager dan de sector zelf wil laten geloven. Het heeft voor een stuk zwartwerk wit gemaakt, maar de realiteit is dat veel dienstencheque-werkers al wit tewerkgesteld waren.

Het is vooral een genereuze vrijetijdssubsidie voor de rijkste huishoudens. Men zou het ook een belastingvermindering voor de hoogste inkomens kunnen noemen. Of dat goed is dan wel slecht, is in essentie een politieke keuze.

Ive Marx doceert arbeidsvraagstukken aan de Universiteit Antwerpen.

 
Het is vooral een genereuze vrijetijdssubsidie voor de rijkste huishoudens
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden