Column Koen Haegens

Die legitimiteitscrisis los je niet op met helder communiceren. Maar de rijen sluiten en meer discipline? Nee Mario, die tijd lijkt toch echt voorbij

Vorige week dinsdagochtend deed Mario Draghi de aandelenbeurzen, Nederlandse gepensioneerden plus een Amerikaanse president beven met zijn ‘Sintra-moment’. In een speech in het Portugese vakantieoord maakte de scheidende president van de Europese Centrale Bank (ECB) voor eens en altijd duidelijk dat negatieve rentes geen gril zijn, maar een tijdperk.

Mijn eigen Sintra-moment beleefde ik enkele uren later. De centrale bankiers en economen hadden zich verzameld voor de eerste middagsessie van het jaarlijkse ECB-forum. Er heerste een gemoedelijke ons-kent-ons-stemming. Al gauw kwam de discussie op het populisme. Dat iedereen in de zaal hiertegen was, gold blijkbaar als een gegeven. Maar hoe om te gaan met die opmars?

Een aantal aanwezigen opperde de dooddoener voor elke situatie waarin mensen om de hete brij heen draaien, van het kabinet na een verloren referendum tot ruziënde stellen: communicatie. Als wij, centrale bankiers, nou maar beter uitleggen waarom de rente negatief is. Waarom we de afgelopen jaren voor meer dan 2.500 miljard euro aan staats- en bedrijfsschulden hebben opgekocht. Liefst in gewonemensentaal. Dan begrijpt de burger het wel.

Het was Mario Draghi die de waarheid durfde te zeggen. Duidelijker communiceren? Simpeler praten? ‘Dat is leuk in theorie’, reageerde de Italiaan, ‘maar de grens tussen ons en de politiek wordt mede gevormd door taal.’ Zodra centrale bankiers hun ondoorgrondelijke monetaire jargon verruilen voor jip-en-janneketaal gaat het mis. Dan ziet het publiek ze niet langer als neutrale experts. Dan ben je de zoveelste mens met een mening. En passant deelde Draghi nog een sneer uit naar Duitsland en Nederland. ‘Overal in Europa waar de nationale centrale bank het beleid van de ECB niet heeft uitgelegd maar bekritiseerd, is het populisme aangevuurd.’ Om te concluderen: ‘Discipline is het beste antwoord op populisme.’

Dat klinkt lomp. Maar geloof me: Draghi is intelligent. Hij weet wat hij doet. Technocraten, of ze nou voor de ECB werken, het Internationaal Monetair Fonds of ons eigen Centraal Planbureau, hebben sinds de jaren tachtig met succes heikele onderwerpen gedepolitiseerd. Bezuinigingsbeleid, belastingpolitiek, en ja, ook de rente: ze presenteerden het als techniek. Daardoor hadden mannen als Draghi vrij spel. Verkiezingen gingen over van alles, behalve de grote economische keuzes.

Misschien komt het inderdaad doordat de rijen niet langer gesloten zijn. Misschien hebben de technocraten ook gewoon hun hand overspeeld. Maar inmiddels regent het ongemakkelijke vragen. Waarom hoeven centrale bankiers eigenlijk geen democratische verantwoording af te leggen? Waarom kopen ze wel schulden op van multinationals, maar niet van noodlijdende gezinnen?

De ECB-president heeft gelijk: die legitimiteitscrisis los je niet op met helder communiceren. Maar de rijen sluiten en meer discipline? Nee Mario, die tijd lijkt toch echt voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden