Column

Die doodgeschoten moeder op de achterbank – daar gaat het in de Oekraïnecrisis om

null Beeld
Arie Elshout

In de Koude Oorlog had de Navo 24 divisies gestationeerd aan de grens met het Warschaupact in Noord- en Centraal-Europa. Zij beschikte over 580 duizend militairen voor gevechts- en ondersteuningstaken. Van de tankeenheden in West-Berlijn stond er continu eentje klaar met draaiende motoren om direct in beweging te kunnen komen bij een vijandelijke aanval. De Navo-strijdmacht was op alles voorbereid, gevechtsklaar, locked and loaded.

Dit is geweest. Het Warschaupact verdween, de lidstaten braken met Moskou en sloten zich aan bij de Navo, die zo dichter bij de grens met Rusland kwam te liggen. Maar aan die nieuwe Oost-Westgrens heeft het bondgenootschap niet zo veel troepen gelegerd als vroeger. In Polen en de drie Baltische staten bevinden zich één Amerikaanse pantserbrigade plus vier multinationale gevechtsbataljons. Die voorwaartse Navo-aanwezigheid in het gebied is met zo’n tienduizend man geen vergelijk met de divisies van weleer.

Toch weerhoudt dit de Russische president Poetin er niet van om de westerse alliantie voor te stellen als een groot gevaar. Hij overdrijft, zoals hij ook doet als hij het heeft over de ‘genocide’ die zou dreigen voor de etnische Russen in Oost-Oekraïne. Daar woedt al jaren een door Moskou geïnstigeerde opstand van Russische separatisten, over en weer vallen er doden, maar er is niets bekend wat de kwalificatie genocide rechtvaardigt.

De hele Oekraïnecrisis is door Poetin georkestreerd. Hij zoekt de confrontatie, bedient zich van valse voorwendselen, klopt spanningen op en geeft zijn tegenstanders de schuld.

Orwelliaanse omkering

Dat laatste is een vast stramien bij hem. Hij negeert een akkoord uit 1994 om de Oekraïense soevereiniteit te respecteren, pikt de Krim van dit land af, knabbelt aan zijn oostgrens, trekt zich terug uit het CFE-verdrag ter beperking van de conventionele bewapening, ontwikkelt een kernraket die in enige minuten Europese steden kan bereiken, torpedeert het INF-verdrag dat zulke raketten verbiedt, maar de agressor is bij Poetin altijd de ander, de tegenpartij. Het is een Orwelliaanse omkering: oorlog is vrede, de aangevallene is de aanvaller.

Het risico is dat Amerika en Europa zich laten meeslepen in deze leugenachtige logica en zichzelf verliezen in het door de oud-spion opgetrokken spiegelpaleis. Poetin wil de klok van de Navo-uitbreiding terugdraaien en stopzetten. Het bondgenootschap moet zijn manschappen en materieel terugtrekken uit Oost-Europa en Oekraïne mag nooit lid worden. Het Westen moet antwoorden dat de Navo-aanwezigheid in het oosten beperkt en defensief is en dat Moskou niet voor soevereine landen kan beslissen bij welk blok ze hun bescherming zoeken.

De potentie voor westerse wankelmoedigheid is echter groot met een verscheurd Amerika dat eigenlijk Europa-moe is en een Duitsland dat zich gedwee heeft laten transformeren tot het trekpoppetje van gasleverancier Rusland. West-Europa viel bovendien nooit te betrappen op liefde voor Oost-Europa, niet tijdens en niet na het IJzeren Gordijn. Dus kan het dat men toch een beetje gaat meebewegen met Poetin, dat men een beetje invasie in Oekraïne zal tolereren of een beetje vetorecht zal toestaan aan Moskou over Navo-acties.

Weg der toegeeflijkheid

Dat is riskant. Bismarck wist: ‘Wie erop uit is de vriendschap van zijn vijand te kopen met concessies, zal nooit rijk genoeg zijn.’ Het Westen kan de weg der toegeeflijkheid opgaan maar weet niet waar die zal eindigen. Want Poetin is helemaal niet bang voor de Navo, hij is bang voor democratie aan zijn grenzen. Hoeveel de Navo ook toezegt, uiteindelijk wil hij de vrije samenleving van Oekraïne de nek omdraaien.

Las u, lezer, vorige week bij Tom Vennink, hoe in Kazachstan Poetins protegé Tokajev het leger beval zonder waarschuwing te schieten op demonstranten en hoe daarbij een zieke vrouw werd doodgeschoten die met haar kinderen op de achterbank van de auto zat terwijl de vader op zoek was naar een apotheek? Dat is, lezer, waar het in de Oekraïne-crisis om gaat. Vergeet de hogere geopolitiek, het gaat om de toekomst van het dochtertje dat op de achterbank onder het bloed van haar gedode moeder zat.

Pas daarom op, Westen, met het geven van een vinger aan shoot to kill-autocraten als Poetin, Tokajev en Loekasjenko in Belarus, de schoften nemen al gauw de hele hand.

Arie Elshout is journalist. Hij schrijft elke week een wisselcolumn met Thomas van der Meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden