Column Sheila Sitalsing

Die 70 doden in Irak waren niet de bedoeling. Ze hadden pech

Veel oorlog heb ik niet gevoerd in mijn leven, maar dat het precisiebombardement, de oorlogshandeling die argeloze omstanders ontziet en uitsluitend het uit te schakelen vijandelijke doel treft, lang niet altijd zo precies is als de oorlogvoerende partijen willen doen geloven, vermoedde ik al enige tijd. Omdat er af en toe een nabestaande verhaal komt halen. Of een mensenrechtenorganisatie lijken gaat tellen en er veel te veel aantreft. Soms duiken er foto’s op van een in puin liggend gebouw dat nog te herkennen is als school of ziekenhuis, en dan denk je: hé, is dat niet raar?

Zeventig doden en circa honderd gewonden zijn er, volgens speurwerk van de NOS en NRC Handelsblad, gevallen toen een Nederlandse F-16 in 2015 een bommenfabriek in Hawija, Irak, wilde uitschakelen. Het was niet de bedoeling geweest, van die doden en gewonden, het waren vluchtelingen die toevallig in de buurt waren. Ze hadden pech.

Mogelijk wisten de bommenwerpers niet dat er mensen in de buurt verbleven. Mogelijk was het getroffen gebied groter dan voorzien. Mogelijk konden ze er ook niets aan doen; het was oorlog tegen Islamitische Staat en dan gaan de zaken er nu eenmaal niet altijd even aangeharkt aan toe.

Omdat het ministerie van Defensie nogal ontwijkend doet over de slachtoffers die vallen bij Nederlandse acties, is het lastig te controleren hoe oorlogen verlopen die in onze naam worden gevoerd. Een rechtszaak van RTL Nieuws om gegevens boven water te krijgen over de vraag waar en hoe onze munitie doel treft, liep vorig jaar op niets uit. Het argument dat landen als de VS en het Verenigd Koninkrijk wel openheid bieden, maakte weinig indruk. Daarom werden de zeventig doden van Hawija vrijdag groot nieuws.

De RTL-correspondent in het Midden-Oosten, Olaf Koens, herinnerde eraan hoe hij anderhalf jaar geleden op een luchtmachtbasis in Jordanië aan de Nederlandse directeur operaties van de Koninklijke Luchtmacht vroeg naar de gevolgen van de Nederlandse precisiebombardementen. ‘Allemaal IS-strijders?’ vroeg de verslaggever over de mensen die met ons belastinggeld zijn gedood. ‘Allemaal IS-strijders’, antwoordde de directeur operaties. Altijd lastig, zo’n vraag. Want als hij ‘Geen idee, misschien zitten er ook wel toevallig passerende oude vrouwtjes, baby’s en mensen met een hekel aan IS bij’ had gezegd, was er veel gedoe van gekomen en zou hij misschien niet lang meer directeur operaties zijn.

Een boeiend detail van de berichtgeving vormt een stuk in NRC over de regels rond schadevergoeding wanneer een oorlogvoerende partij per ongeluk een onschuldige heeft verwond of gedood. In Amerika zijn daar afspraken over; mensenlevens van onschuldige omstanders zijn een paar duizend dollar waard. Zo kreeg een Afghaan 2.500 dollar van de Amerikaanse overheid ter compensatie voor het per ongeluk doodschieten van zijn vrouw in de oorlog tegen de Taliban. De VS betalen omdat het helpt tegen woede die zich tegen de Amerikanen keert: ‘Elke betaalde tweeduizend dollar in de Irak-oorlog betekende een aanslag minder in het halfjaar erna’, citeert NRC een onderzoeker.

Nederland heeft zo’n systeem niet. Wel wordt er onderhandeld over schadevergoedingen bij per-ongeluk-beschietingen. In NRC staat een hallucinant overzicht van de betalingen die Nederland deed tijdens de missie in Afghanistan: 500 dollar voor ‘vrouw en twee schapen die werden gedood door mortiervuur’. 2.000 dollar voor ‘schade aan quala (een woning) en twee kinderen dood’. 250 dollar voor ‘ezel die met lichtgranaat is gedood’.

Straks moet dus iemand namens de Nederlandse staat onderhandelen over de vraag wat die zeventig doden en honderd gewonden moeten kosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden