Opinie

Dichter der Nederlanden heeft ook politieke rol

Dichter der Nederlanden Joke van Leeuwen moet steengoede poëzie schrijven, maar moet zich zeker ook bewust zijn van haar rol in politieke debatten.

Joke van Leeuwen, Dichter der Nederlanden Beeld anp

'Dichten is gewoon een kunstvorm', zei Joke van Leeuwen woensdag in V. Ze reageerde daarmee op de hevige kritiek van mededichter Ilja Leonard Pfeijffer op haar benoeming tot Dichter der Nederlanden. Hij noemde de initiatiefnemer ANV (Algemeen-Nederlands Verbond) 'fascistoïde' en schreef dat Van Leeuwen hiermee 'accepteert dat de poëzie verwordt tot vehikel van propaganda voor nationalistische politieke doeleinden'. Volgens ANV-voorzitter Nelly Maes heeft de organisatie echter 'totaal geen politieke of nationalistische motieven'.

De discussie over taalpolitiek is terug. Dat is goed nieuws, want vooral in Nederland lijkt er weinig reflectie te bestaan op de onlosmakelijke band tussen taal en het politieke. Helaas is deze discussie meteen ontspoord: nu Pfeijffer het woord 'fascistoïde' heeft gebruikt, staan alle seinen op rood.

Het is tendentieus en ook historisch verkeerd om het ANV en de Dichter der Nederlanden met het fascisme te associëren. De meeste afwijzende reacties op Pfeijffer getuigen echter ook van naïviteit, want het is onmogelijk vol te houden dat deze functie politiek neutraal is.

Laurens Ham: Het is onjuist het ANV en de Dichter der Nederlanden met het fascisme te associëren

Fascisme

Het ANV heeft niets met het fascisme te maken. Dit Verbond werd in 1895 opgericht, in een periode waarin het zich emanciperende Vlaanderen toenadering tot de noorderburen zocht. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kwam bij een groep intellectuelen een 'Groot-Nederlandse gedachte' tot stand: het idee dat Nederlanders, Vlamingen en Afrikaners vanwege hun taalverwantschap moesten samenwerken.

Een deel van de sympathisanten met het Groot-Nederlandse denken accepteerde tijdens de Eerste Wereldoorlog hulp van de Duitsers, onder meer om Vlaanderen een steviger politieke positie in België te geven. Aan deze collaboratie heeft het ANV nadrukkelijk niet meegedaan. Radicale Groot-Nederlanders vonden het Verbond dan ook een slap clubje.

Sommige Groot-Nederlanders, waaronder ook enkelen in Nederland, raakten tussen de twee wereldoorlogen in fascistisch vaarwater. Opnieuw hield het ANV zich expliciet afzijdig. Het getuigt dan ook van weinig kennis het ANV fascistisch te noemen.

Anderzijds is het verbazingwekkend dat Van Leeuwen en Nelly Maes het Verbond apolitiek noemen. Goed, de organisatie is buiten de landspolitiek gebleven, maar speelde altijd een kernrol in discussies over taal- en cultuurbeleid - en ook die zijn politiek.

Charles Ducal is Dichter des Vaderlands van België

Provocatie

De benoeming van de Dichter der Nederlanden is vooral beladen omdat er al twee Dichters des Vaderlands bestaan: een van Nederland (Anne Vegter) en een van België (Charles Ducal). De benoeming komt zo over als een provocatie. Dat wordt nog eens versterkt door het persbericht dat het ANV vorig jaar verspreidde. De in Vlaanderen werkzame dichters Benno Barnard en Dirk Van Bastelaere zetten toen in De Standaard hun vraagtekens bij de benoeming van Ducal als Belgische Dichter des Vaderlands.

Vooral Van Bastelaeres kritiek was pikant: hij openbaarde zich afgelopen tijd als woordvoerder van de Vlaams-nationalistische partij N-VA. Dat de ANV in een persbericht expliciet Van Bastelaeres artikel aangreep om een Dichter der Nederlanden te gaan zoeken, was op zijn zachtst gezegd onhandig: het gaf onbedoeld een geur van nationalisme aan het initiatief.

Anne Vegter is Dichter des Vaderlands van Nederland

Steengoede poëzie

Toch is het geen oplossing deze benoeming apolitiek te noemen. Interessanter is de oplossing van Ducal, die ik afgelopen zaterdag interviewde in Rotterdam. Hij benadrukte dat hij heel bewust dichter van Nederlandstalig, Franstalig én Duitstalig België was geworden. Via dit dichterschap wilde hij voorkomen dat de drie taalgebieden verder uit elkaar gedreven werden.

Overtuigend vind ik dat Ducal niet verhult dat hij als Vaderlandse dichter een rol in de cultuur- en taalpolitiek speelt. Het lijkt me beter dat Joke van Leeuwen zijn voorbeeld volgt dan dat ze haar gedichten als 'gewoon een kunstvorm' voorstelt. Want een Dichter der Nederlanden moet in de eerste plaats steengoede poëzie schrijven, maar moet zich zeker ook bewust zijn van haar rol in maatschappelijke debatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden