Opinie

'Deze vijf valkuilen bedreigen kabinet-Rutte II'

Het kabinet Rutte II gaat sneuvelen in 2014, voorspelt Ronald Buijt. Een zware regeerperiode wordt het sowieso. Er zijn vijf valkuilen die een voortijdig einde van het nieuwe kabinet kunnen inluiden.

et kabinet-Rutte II bijeen in de Treveszaal voor de eerste ministerraad in de nieuwe samenstelling.Beeld anp

Rutte en Samsom wilden vooral een stabiel kabinet dat Nederland sterker uit de crisis zou laten komen. Over dat laatste valt nu nog weinig te zeggen. Daarvoor zijn ze vooral afhankelijk van de wereldeconomie. De kans dat dit een stabiel kabinet wordt is echter veel kleiner dan dat veel mensen dachten en vooral hoopten. Ik denk dat 2014 het einde wordt voor Rutte II.

Een ding is zeker een ieder die dacht dat we na 10 jaar rechtspopulisme in een rustiger vaarwater terecht zijn gekomen, is in na één week al uit de droom geholpen. De euforie van vorige week maandag sloeg binnen twee dagen om in een ware heksenjacht op premier Rutte. Het nieuwe kabinet gaat het hoe dan ook zwaar krijgen. Er staan hun liefst 5 valkuilen te wachten. Deze kunnen allemaal een voortijdig einde van Rutte II inluiden.

1. Minderheid in de Eerste Kamer
In de reconstructie die afgelopen zaterdag in de Volkskrant te lezen was stond er al geen letter over, en ook in die van NRC niet. Het heeft er alle schijn van dat er bij de formatie niet of nauwelijks is gesproken over de forse minderheid in de Eerste Kamer. Maar dit gaat wel degelijk een probleem worden. We herinneren ons allemaal nog 'de sneeuwschuiver van Job Cohen' uit 2011. Voorafgaande aan de Statenverkiezingen dreigde Cohen dat wanneer Rutte I (VVD-CDA-PVV) geen meerderheid in de Eerste Kamer zou halen de PvdA alle rechtse rot voorstellen zo van tafel zou schuiven. Het zou dus wel erg naïef zijn te veronderstellen dat nu de PvdA zelf een minderheid heeft de andere partijen wel voorstellen louter op wetmatigheid te gaan beoordelen. Er zijn drie partijen die het kabinet aan een meerderheid kunnen helpen: PVV, SP en CDA. Zij zullen op zijn minst invloed afdwingen op de wijze hoe voorstellen in de Tweede Kamer zullen komen. Het is dus maar zeer de vraag welke plannen uit het regeerakkoord in welke hoedanigheid daadwerkelijk zullen worden aangenomen.

2. Extreme ingrepen roepen extreem protest op
Het leek zo fris en zo logisch. Moeilijke dossiers aanpakken in plaats van doorschuiven. Geen grijze compromissen meer waarbij de kool en de geit gespaard worden . Zo kon het gebeuren dat Rutte en Samsom binnen een paar weken doorbraken boekten op dossiers waarop de jaren daarvoor niet of nauwelijks bewogen werd. Op het oog leek ook mij dit verfrissend te werken. De reacties die afgelopen week loskwamen op de inkomensafhankelijke zorgpremie bewijzen echter dat wat aan de onderhandelingstafel een eerlijke uitruil van standpunten lijkt, in de praktijk niet zo beleefd wordt. Daardoor kwamen Rutte en zijn VVD al onder zo immense druk te staan dat het nu al ondenkbaar is dat de VVD deze regeling in stand kan houden. In één week 11 zetels kelderen bij Maurice de Hond kan geen enkele politicus zich permitteren, zelfs Mark Rutte niet.

Maar de - nu nog in polonaise lopende - PvdA kan haar borst ook natmaken. Zij hebben overall de onderhandelingen gewonnen, dat zeker, maar eerdaags zullen ook de pijnpunten voor de PvdA in volle omvang in de publiciteit komen. Denk aan het ontslagrecht en de bezuinigingen op de AWBZ. De vakbonden en de SP zullen alles in het werk stellen een zelfde golf van verontwaardiging te ontwikkelen zoals de Telegraaf heeft gedaan ten opzichte van de VVD. Als beide partijen blijven kelderen in de peilingen, wordt de achterban (de voor hun baantjes vrezende wethouders en gemeenteraadsleden voorop) steeds nerveuzer en dus kritischer. Dan zullen de Wiegels en Kooles van beide partijen podia blijven krijgen in de media.

3. Gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014
Over minder dan 1,5 jaar (als ze die hebben overleefd) komt het eerste grote examen voor VVD en PvdA. Maart 2014 staan de gemeenteraadsverkiezingen op de agenda. Verkiezingen die door kiezers bij uitstek worden aangegrepen om hun ongenoegen te uiten. In de aanloop hier naartoe zullen PvdA en VVD zich willen profileren cq willen distantiëren. Dit zorgt voor spanningen binnen de coalitie. Na of vlak voor alle vorige gemeenteraadsverkiezingen viel namelijk steeds het kabinet: In 2010 viel Balkenende IV (CDA--PvdA-CU) 1,5 week voor de verkiezingen, in 2006 viel Balkenende II binnen 3 maanden na de gemeenteraadsverkiezingen, in 2002 viel Paars II binnen een maand na de gemeenteraadsverkiezingen. Mocht één van de twee een gigantische afstraffing krijgen dan kun je er eigenlijk de klok op gelijk zetten dat het kabinet gaat wankelen

4. EUROPA
Dit hoofdstuk is in alle opwinding van de laatste week een beetje ondergeschoven maar zal zeker nog een aantal malen gaan opspelen. Hoe meer de Nederlanders zelf moeten inleveren (en dat ze dit moeten staat vast) hoe minder draagvlak er zal zijn voor nieuwe bijdragen van Nederland aan de kwakkelende Zuid-Europese landen (en dat die gaan komen staat evenzeer vast). Rutte heeft ook over Europa een grote broek aangetrokken in de campagne (met als hoogtepunt de rode knop bij Eén Vandaag; geen cent meer naar Griekenland!) maar daar is in het regeerakkoord niet veel van terug te lezen. Als de economie niet snel aantrekt, en er is weinig wat daar op wijst, zal Spanje binnenkort een beroep gaan doen op het Europese noodfonds. Het is niet de vraag of het met Griekenland fout afloopt maar wanneer. Iedere extra euro die vanuit Nederland naar Zuid-Europa gaat zal Rutte ingewreven worden als het wederom breken van een verkiezingsbelofte. De PvdA heeft uitgesproken pro-Europa ministers en ook dit lijkt op voorhand een dossier te worden dat garant staat voor interne spanningen.

5. De onderlinge verhoudingen tussen VVD en PvdA
Hoe goed Rutte en Samsom het ook met elkaar kunnen vinden, hun partijen zijn geen natuurlijke vrienden. Het is dus zeer de vraag of de bewindslieden en de fracties een hecht team gaan worden. Lodewijk Asscher en Henk Kamp zijn geen vrienden. Nog maar kort geleden leefden ze op voet van oorlog inzake stageplaatsen van illegale mbo'ers. PvdA-voorzitter Spekman is nu al de meeste gehate man binnen de VVD en binnen de PvdA moeten ze helemaal niets van Ivo Opstelten hebben. Ook het feit dat Samsom zelf in de Kamer blijft en alle VVD-kopstukken in het kabinet zitten kan averechts uitpakken. Samsom kennende zal hij de PvdA belangen scherp bewaken en zal hij niet schromen zich dualistisch op te stellen. Dat de PvdA uiteindelijk veel plannen natuurlijk gewoon steunt , doet hier niets aan af. Samsom zal in debatten stevig van leer kunnen trekken en in de beeldvorming de PvdA als partijleider in de media als kritisch kunnen profileren.

Ronald Buijt is gemeenteraadslid Leefbaar Rotterdam
Twitter: @Buijtleefbaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden