Verslaggeverscolumn Margriet Oostveen

Deze overheid communiceert nodeloos ingewikkeld met haar burgers

Corina Simmering en Happy Brens komen uit behoorlijk verschillende milieus, maar vechten zich sinds twee jaar zij aan zij door een systeem dat toch als hulpverlening was bedoeld: de schuldhulp.

Happy (73) was in Almelo directeur van de voormalige Philips Machinefabrieken. Corina (48) werkte bij een tankstation, een speelgoedfabriek, een schoonmaakbedrijf, en tegenwoordig smeert ze de broodjes in lunchroom de Broodbode.

Ze had een rotjeugd: alcoholverslaafde ouders, huiselijk geweld, ging al vroeg van school: werken om weg te kunnen. Werd een redelijk gelukkige huisvrouw, dacht ze: getrouwd, twee dochters van nu 21 en 25 jaar oud. Toen vertrok drie jaar geleden haar echtgenoot en bleef Corina zonder inkomsten achter.

Corina Simmering en Happy Brens. Beeld Margriet Oostveen

Bijstand kon ze pas aanvragen op vertoon van de echtscheidingspapieren. Dat duurde maanden, tegen die tijd had Corina een schuld van 2.500 euro aan achterstallige betalingen, moest ze naar de voedselbank en kreeg ze de ‘boodschappenmand Almelo’ – voor wie echt geen cent voor eten heeft.

En Nederland is niet mals voor mensen in geldnood. Alsof die zonder uitzondering onverantwoorde uitgaven doen of andere domme dingen, waarvan in Corina’s geval dus geen sprake is. Toch liep haar basisschuld al snel op tot zes en een half duizend euro: die vierduizend extra bestaat volledig uit incassokosten en boetes wegens wanbetaling.

Ongelooflijk, zeg ik.

Happy: ‘Dat dacht ik dus ook’.

‘Je leeft per dag, je wordt murw en als de bel gaat durf je niet open te doen’, zegt Corina.

Administratie van Corina. Beeld Margriet Oostveen

Haar oudste dochter liep stage bij de stichting voor maatschappelijk werk in Almelo, Avedan. Zij bracht Corina daar in contact met Sanne Schoolkate en die die zorgde dat ze een vrijwilliger kreeg om haar thuisadministratie op orde te brengen: Happy Brens.

Corina: ‘Met Happy voelde het meteen goed.’

Happy: ‘Corina zat lamgeslagen in een hoekje, iedere envelop in de bus was een aanslag. De situatie leek haar volstrekt uitzichtloos.’

Eerst hebben ze alleen maar gepraat, wat druk van de ketel gehaald. Toen gingen ze Corina aanmelden bij de schuldhulpverlening. Dat vergt het verzamelen van een berg formulieren en bewijsstukken: Happy hielp. Sinds twee jaar krijgt Corina 50 euro per week om van te leven en regelt de schuldhulpverlening alle andere (af)betalingen. Op haar eigen kosten, maar er komen geen nieuwe boetes meer bij.

Nu de uitgang in zicht is beschrijft Happy het woud aan regels en voorwaarden en steeds weer nieuwe documenten die ze onderweg moeten laten zien – te veel om hier uiteen te zetten. Laat staan alle regelingen waarvoor je in aanmerking zou kunnen komen, zoals kwijtschelding van de gemeentebelasting, als iemand je al zou vertellen dat ze bestáán.

Happy Brens beet zich vast (‘Dat is de kracht van Happy’, zegt Corina). Vergezelde haar naar afspraken, vroeg dan door. Vaak kreeg hij geen antwoord. Soms werd hij gemakshalve net als Corina behandeld: ‘Als een schlemiel, dat was ik vanuit mijn werk niet gewend’. En dan ben ik nog de vrijwílliger, zegt Happy. Stel je voor hoe het voor Corina is, en alle andere mensen.

Sanne Schoolkate. Beeld Margriet Oostveen

Het Nibud berichtte in april dat vier op de tien volwassen Nederlanders het overzicht over zijn financiën kwijt is. Ik bel socioloog Jansje van Middendorp van het Landelijk Stimuleringsnetwerk Thuisadministratie: zij doet aan de Nijmeegse Radboud Universiteit promotieonderzoek naar vrijwilligers in de schulddienstverlening. Vraag haar naar de meest opvallende uitkomst tot dusver en ze zegt: ‘Mijn verwachting was dat mensen veel minder ernstig in de problemen zouden zitten’.

Er zijn nu al 12.500 vrijwilligers zoals Happy Brens aan het werk: ze werden onmisbaar. Jaarlijks krijgen zij zo’n 40 duizend verzoeken om – vaak langdurige – administratieve hulp. ‘Vroeger leerde je mensen een begroting maken’, zegt Jansje van Middendorp. ‘Nu moeten vrijwilligers toegang zien te vinden tot inkomstenbronnen en de schuldhulpverlening zélf.’ 

De overheid liet de armen hun problemen vaker zelf oplossen; er kwamen voorwaarden en obstakels voor hulp bij. Dit krijgen de vrijwilligers nu voor hun kiezen. ‘Het contact met de overheid zelf is al vaak wegbezuinigd’, zegt Sanne Schoolkate in Almelo. ‘Er is bijvoorbeeld vaak geen inloopspreekuur meer voor mensen met problemen.’

Corina: ‘Zonder Happy was het me nooit gelukt.’

En socioloog Jansje van Middendorp zei: ‘De maatschappij kan eenvoudiger.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden