Deze oncoloog denkt nu anders over de aanpak van kanker: 'Vroeger hielp ik de mens, nu het grotere geheel'

Oncoloog Bob Pinedo (74) veranderde van mening over de aanpak van kanker.

Beeld Ivo van der Bent

De oude opvatting

'De gezondheidszorg, in het bijzonder medische oncologie, moet zich richten op de behandeling van mensen die ziek zijn. Mensen helpen die klachten hebben, daar moeten artsen toewijding in steken. Ook mijn belangrijkste doel als medisch oncoloog was: hoe verminder ik het lijden van de patiënt? Ik hield mij intensief bezig met patiënten die uitzaaiingen hadden en eigenlijk vaak niet meer te redden waren. Ik kon hen meerdere jaren verder helpen, daarna kwamen ze te overlijden. Mijn bijdrage aan de genezing was beperkt. Aan het begin van mijn carrière, halverwege de jaren zestig, hadden we weinig kennis van kanker en diagnostische technieken. Er waren nog nauwelijks medicijnen, iedereen kreeg dezelfde behandeling. In het boek De ontdekkingsreis van Bob Pinedo dat René Steenhorst schreef, noemt hij dit het 'stenen tijdperk'. Ik dacht ook niet aan de kosten voor de maatschappij, want deze middelen waren relatief goedkoop.'

Het Kantelpunt

'In 2008 ging ik met emeritaat. Toen ik bezig was mijn afscheidsrede op papier te zetten, blikte ik terug op mijn loopbaan. Ik constateerde dat kanker niet meer een dodelijke, maar een chronische ziekte aan het worden was. Onze kennis van kanker is de laatste twee decennia exponentieel toegenomen. Bij de helft van de mensen wordt de kanker vroegtijdig ontdekt, zij kunnen worden genezen. We kunnen nu ook behandelingen op maat leveren waardoor de andere helft, de mensen met uitzaaiingen, langer leven. Deze behandelingen zijn gerichter, maar ook fors duurder. Dat zullen we als samenleving niet aankunnen. Want het cumuleert: straks heb je overal waar je komt een paar mensen met kanker rondlopen die onder behandeling zijn. We hebben het over gigantische bedragen.

'Dus ik zei tijdens mijn afscheidsrede: dit houden we niet vol, we moeten kanker in een eerder stadium ontdekken zodat al die peperdure behandelingen die patiënten met uitzaaiingen krijgen niet nodig zijn. Ik dacht: ik zeg dit, en hierna stop ik ermee, hopelijk pakt iemand het op. Maar toen kwam bij de borrel de emeritus hoogleraar supramoleculaire chemie van de Technische Universiteit Twente, David Reinhoudt, naar me toe en hij zei: 'Wij kunnen je helpen een chip te ontwikkelen om kanker vroegtijdig te ontdekken, we moeten praten.' En voor ik het wist, was ik aangesteld als gasthoogleraar aan de Universiteit Twente om tussen de techneuten en ingenieurs verder onderzoek te doen.'

De nieuwe opvatting

'We moeten ons veel meer richten op preventie van kanker. Daar moet in worden geïnvesteerd. We moeten ons niet meer alleen focussen op patiënten met klachten, die vaak een behandeling van 150 duizend euro nodig hebben. Een algemene regel bij kanker is: hoe vroeger je het ontdekt, hoe groter de kans op volledige genezing. Want de patiënt kan meteen worden geopereerd, dat vermindert de kans op uitzaaiingen en dure nabehandelingen. De kosten voor de maatschappij worden zo behapbaar. Maar ook het lijden wordt verminderd. Er wordt weinig gepraat over hoe zwaar het is om straks twintig jaar met chronische kanker rond te lopen. Niet alleen voor de patiënt, maar ook voor de omgeving. Denk aan de stress, de onzekerheid als iemand weer op controle moet.

'Een manier om chronische kanker tegen te gaan, is gericht preventief onderzoek. Samen met de Universiteit Twente, het VUmc en andere centra in Europa doen we onderzoek welke methode daarvoor het meest geschikt is. Screenen is een logistieke operatie. Miljoenen mensen moeten op een simpele wijze kunnen worden getest. Screening via het bloed is bijvoorbeeld al te ingewikkeld: mensen kunnen zichzelf niet prikken, maar moeten naar een lab. We hebben aanvankelijk gekeken of het mogelijk is om tumor-dna in de ontlasting te traceren. Dat bleek lastig. Toen heb ik gezegd: laten we kijken of het met urine kan. De eerste proeven zijn hoopgevend. We kunnen in de urine al long-, blaas- en baarmoederhals ontdekken. Ik denk dat alle soorten kanker in de urine terug te vinden zijn, maar dat moet nog worden bewezen. Ik verwacht dat onze start-up, in samenwerking met verschillende academische centra, over vier à vijf jaar de eerste testen heeft gevalideerd. Een urinesneltest is ideaal, omdat het geven van urine geen extra inspanning vergt. Je moet alleen weten hoe je het moet opvangen, bewaren en verzenden. We willen daar een microfluïdische chip voor gebruiken.'

Het effect

'Ik dacht dat als ik met pensioen zou gaan, ik rust zou krijgen en zou gaan zwemmen op Curaçao, waar ik woon. In plaats daarvan werk ik harder dan ooit. Mijn familie begrijpt mijn keuze en leeft mee. Twee van mijn vijf kinderen hebben een paar jaar geleden kanker gekregen. Zij zien als geen ander het belang van dit onderzoek. Ik heb het gevoel dat wat ik nu doe belangrijk is. Vroeger hielp ik de mens, de patiënt, maar nu help ik het grotere geheel. Als kanker een kortstondige ziekte wordt, zullen minder mensen lijden. En ook het economische effect zal enorm zijn.

'Ik probeer met een aantal collegae voor dit onderzoek zo veel mogelijk internationale instituten en ziekenhuizen bij elkaar te brengen. In de medische wereld werkt iedereen vaak vanuit z'n eigen instituut. Mijn voorstel is: laten we het samen doen. Natuurlijk heb ik zelf vroeger ook meegedaan aan de concurrentie en de strijd wie het eerst met een doorbraak komt. Dat is menselijk. Als je ouder wordt, valt dat van je af. Gelukkig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden