Media inBelarus

Deze journalisten uit Belarus riskeren ongekende repressie bij de volksopstand

Wie op de hoogte wil blijven van de volksopstand in Belarus, heeft weinig aan de lokale tv, radio en kranten  − die staan onder staatscontrole. In plaats daarvan wagen verslaggevers van onafhankelijke nieuwssites zich op straat, waar ze het risico lopen te worden beschoten met rubberkogels. 

Journalist Maxim Solopov wordt sinds maandag vermist.Beeld Tom Vennink

Misja Friedman staat met zijn fotocamera tussen de woedende demonstranten in Minsk. Het is maandagnacht en Friedman is een van de weinige journalisten die een persaccreditatie heeft gekregen van de autoriteiten – vrijwel alle andere aanvragen zijn afgewezen. Het geplastificeerde kaartje bungelt voor zijn buik, in een doorzichtig hoesje aan een nekkoord. Dan wordt hij geraakt door verschillende rubberen politiekogels. Als hij is bekomen van de pijn, ziet hij dat het hoesje voor zijn buik geperforeerd is door een van de kogels. Het kaartje is verdwenen en dus heeft ook Friedman geen accreditatie meer.

De repressie die journalisten in Belarus meemaken, is lange tijd niet vertoond in Europa. Verslaggevers zijn beschoten, in elkaar geslagen, gedeporteerd en zelfs verdwenen. En toch slagen zij er in om de wereld te voorzien van informatie over de grootste volksopstand in de 26-jarige heerschappij van president Aleksandr Loekasjenko.

Het kogelgat in het accreditatiehoesje van fotograaf Misja Friedman.Beeld Tom Vennink

Het onafhankelijke nieuwsmedium Meduza raakte maandag zijn correspondent kwijt. Maxim Solopov werd voor het laatst gezien door een collega, die zag hoe Solopov in de straten van Minsk geslagen werd door agenten van de oproerpolitie en toen afgevoerd werd. Sindsdien heeft niemand meer wat van Solopov vernomen.

Onder vuur genomen

Belarussische journalisten zijn na vijf termijnen van Loekasjenko wel wat repressie gewend, maar dit niet. De journalisten die nog voor kritische online media durven te werken – tv, radio en kranten staan onder staatscontrole – worden volgens ooggetuigen gericht onder vuur genomen door veiligheidstroepen. De hoofdredacteur van de nieuwssite Nasja Niva zei haar benen niet meer te voelen nadat ze gewond raakte door rubberen kogels. Belsat, een Belarussische zender die vanuit Polen opereert om repressie te beperken, raakte contact kwijt met twee correspondenten.

Geweld en arrestaties zijn lang niet de enige manieren waarop de autoriteiten het werk van journalisten onmogelijk proberen te maken. Sinds de bekendmaking van de officiële verkiezingsuitslagen, afgelopen zondagavond, zijn er nauwelijks nog internetverbindingen in Belarus. Verschillende nieuwssites zijn geblokkeerd.

Maar de informatievoorziening stopt niet. Via VPN-verbindingen, ouderwets sms-verkeer en beveiligde berichten-apps weten journalisten beelden en berichten te verspreiden van de opstanden. Belangrijkst voor de informatiestroom zijn nieuwskanalen op Telegram – een berichten-app die in buurland Rusland tevergeefs geprobeerd werd te blokkeren door de veiligheidsdiensten. Nexta, een nieuwskanaal met meer dan een half miljoen volgers, publiceert onophoudelijk video’s en biedt daarmee het beste alternatief voor een livestream. Het kanaal legt niet alleen de rubberen politiekogels en stungranaten vast, maar ook de stenen en molotovcocktails die maandagavond door sommige demonstranten gegooid werden.

Ondertussen doet de Belarussische staatstelevisie verslag van de graanoogst.Beeld Tom Vennink

Toegangscodes

Verslaggevers krijgen hulp van inwoners, die hun woningen beschikbaar stellen als werkruimte na invallen bij de journalisten zelf. Ook delen mensen toegangscodes van hun flatgebouwen met journalisten en demonstranten, zodat er in noodgevallen van de straat gevlucht kan worden.

De berichten en beelden zijn ook belangrijk voor buitenlandse media, zoals de Volkskrant. Die worden niet toegelaten tot Belarus. Drie Russische journalisten die zonder accreditatie probeerden te werken, werden door agenten in burger tegen het asfalt gedrukt, in de boeien geslagen en linea recta gedeporteerd. Het leidde ertoe dat de minister van Buitenlandse zaken van buurland Rusland, nou niet bepaald een land dat bekendstaat om persvrijheid, Belarus dinsdag opriep tot vrijlating van journalisten.

Ondertussen doen de staatskanalen alsof de Sovjet-Unie nog altijd bestaat: terwijl de bevolking op straat stond tussen de politiekogels en ontploffende granaten, deed de televisie uitgebreid verslag van een uitstekende graanoogst.

Lees meer over Belarus

Straatprotesten lijken de enige optie voor de oppositie in Belarus. Halen zij iets uit?
De huidige president Loekasjenko claimt meer dan 80 procent van de stemmen maar iedereen in Belarus weet dat dat niet kan kloppen. De straatprotesten zijn ongekend hardnekkig. Kunnen ze de dictator van zijn troon stoten? Vier vragen over de kracht en zwakte van de oppositie in Belarus.

Oppositie Belarus moet verder zonder leider Tichanovskaja
De bevolking van Belarus staat er alleen voor: na zware druk van de veiligheidsdiensten heeft oppositieleider Svetlana Tichanovskaja het land verlaten en haar strijd tegen alleenheerser Aleksandr Loekasjenko voorlopig gestaakt.

Bevolking van Wit-Rusland is zijn president ontgroeid
Het is de veiligheidsdienst die bepaalt of de dictatuur van de Wit-Russische president Loekasjenko ook na 26 jaar nog overeind blijft. 

DE VOLKSKRANT SCHRIJFT VOORTAAN ‘BELARUS’

Steeds meer organisaties en media, waaronder nu ook de Volkskrant, schrijven geen ‘Wit-Rusland’ meer, maar ‘Belarus’. De schrijfwijze ‘Wit-Rusland’ is afkomstig uit de tijd dat het land bestuurd werd vanuit Moskou. Maar Belarus noemt zich sinds de onafhankelijkheid in 1991 Belarus. ‘Bela’ betekent ‘wit’ en ‘rus’ slaat niet op Rusland, maar op het voormalig Oost-Europees grondgebied dat bekendstond als het Kievse Rus. Daaruit ontwikkelden zich drie naties: Oekraïeners, Russen en Belarussen. Om duidelijk te maken dat Belarus een soevereine staat is, spreekt onder meer de Nederlandse regering van Belarus. Zo ook de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden