ColumnTim Fransen

Deze eeuw zal blijken of de mens zijn superkrachten zal weten te beheersen

Wat voor oordeel zouden hyperintelligente en goedaardige buitenaardse wezens over ons vellen? Zouden zij onder de indruk zijn van onze snelle technologische ontwikkeling, of zouden ze versteld staan van onze dwaasheid? Op deze plek beschouwt cabaretier en filosoof Tim Fransen de mens door een buitenaardse lens.

‘Een triomf van de wetenschap.’ Zeer terecht sprak aardbewoner Hugo de Jonge deze woorden nadat het EMA het Pfizervaccin had goedgekeurd. Ik las het op m’n smartphone, waarop onder andere ook een app geïnstalleerd staat die me vertelt of het over een half uur regent en zeker de helft van de keren gelijk heeft. Over triomfen van de wetenschap gesproken.

Als de Zorkianen ergens van onder de indruk zullen zijn, dan moet het toch onze razendsnelle wetenschappelijke ontwikkeling zijn. Natuurlijk, als het die aliens is gelukt om vanuit een ander sterrenstelsel onze planeet te bereiken, dan zijn zij technologisch gezien vermoedelijk een stapje verder dan wij. Fair enough. Ere wie ere toekomt. Toch moeten we niet vergeten: de aarde is een relatief jonge planeet, dus waarschijnlijk hebben zij een voorsprong op ons gehad van miljoenen jaren. En daarbij: de mens loopt weliswaar al zo’n 200.000 jaar rond op deze aardbol, vrijwel al onze wetenschappelijke kennis hebben we vergaard in de laatste 400 jaar. Dat lijkt me een behoorlijke prestatie.

(Mochten die Zorkianen zich afvragen wat we daarvoor dan al die tijd hebben uitgevroten: gewoon. Beetje jagen. Beetje verzamelen. Beetje chillen. Op een goed moment hebben we nog een keer wat aquaducten gebouwd, maar dat vonden veel mensen uiteindelijk toch wat te pretentieus, dus daar zijn we toen weer mee gestopt.)

Het vaccin is een triomf van de wetenschap. En de wetenschap is een triomf van de mensheid. Dat kunnen de Zorkianen onmogelijk ontkennen. Met een beetje geluk is het namelijk diezelfde wetenschap die ons straks in staat stelt om ook de planeet Zork te bezoeken. En dan zullen wij hén eens even lekker gaan lopen beoordelen.

Beeld Tsjisse Talsma

Toch weten de Zorkianen als geen ander dat wetenschap een tweesnijdend zwaard is. Wetenschap stelt ons weliswaar in staat complexe problemen op te lossen, zij is net zozeer een bron van nieuwe bedreigingen. Krokodillen bijvoorbeeld, kruipen al zo’n 80 miljoen jaar rond op deze aarde; mieren al meer dan 100 miljoen jaar. Het is de vraag of de mens ook zo’n miljoenenjarenlange geschiedenis tegemoetgaat. Want in tegenstelling tot krokodillen en mieren, hebben wij mensen – dankzij de wetenschap – het vermogen ontwikkeld om onszelf te vernietigen.

Wat dat betreft is de mensheid op 16 juli 1945 een nieuw tijdperk binnengetreden. In de woestijn van New Mexico bevestigende een kolossale explosie die dag dat het wetenschappers was gelukt om de kracht van het atoom te ontketenen. Sinds de uitvinding van kernwapens heeft ons vermogen tot zelfdestructie zich alleen maar uitgebreid. Zo hebben we onze greep op de planeet zodanig verstevigd dat we steeds beter in staat blijken om de ecosystemen te ontwrichten die ons in leven houden. En ook in de nabije toekomst staat ons nog het een en ander te wachten: denk aan alles wat er mis kan gaan met kunstmatige intelligentie, of aan biotechnologie die kwaadwillende actoren (c.q. klootzakken) in staat kan stellen virussen te fabriceren die de besmettelijkheid hebben van de mazelen en de dodelijkheid van ebola.

Daarom zal dit vermoedelijk de meest bepalende eeuw in het bestaan van de mensheid zijn: de eeuw waarin zal blijken of de mens zijn recent verkregen superkrachten zal weten te beheersen. Toby Ord, een vooraanstaand expert op het gebied van existentieel risico schat de kans dat de menselijke beschaving zichzelf deze eeuw nog om zeep helpt in als 1 op 6; gelijk aan een worp met de dobbelsteen. (Al weten we allemaal dat als je een dobbelsteen goed schudt, je vervolgens een paar keer op de dobbelsteen blaast en een schietgebedje doet, de kans op een geslaagde worp een stuk groter is dan 1 op 6. Dus wat dat betreft komen we nog goed weg.)

Vol spanning kijken de Zorkianen toe: in een kosmische oogwenk hebben mensen de technologie vergaard om zichzelf te vernietigen; de vraag is of ze gauw genoeg de wijsheid vergaren om daarmee om te gaan. De Zorkianen weten dat als de aardbewoners zichzelf veilig langs al deze gevaren weten te loodsen, hun een glorieuze toekomst te wachten staat, met ongekende pieken in gezondheid, welvaart en welzijn. (Denk o.a. aan nog accuratere buienradars. Of aan een hologram van jezelf, dat je naar een afspraak kan laten fietsen zonder dat je zelf nat wordt.) De Zorkianen zouden ons wel willen helpen, maar nee: die mensen moet het zelf doen. Daarom kruipen onze buitenaardse vrienden in hun observatiepost tegen elkaar aan, onder een fleecedekentje, met iets wat op popcorn lijkt, om te kijken hoe wij mensen het ervanaf brengen.

En dan zien ze tot hun verbazing dat die mensen zich van geen gevaar bewust lijken, maar ook tegen elkaar aangekropen zitten, onder een fleecedekentje, eveneens kijkend hoe mensen het ervanaf brengen, in het gloednieuwe seizoen van Big Brother.

Zegt die ene Zorkiaan tegen de ander: ‘Maak er maar gerust 2 op 6 van.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden