Column Heleen Mees

Deze drie lessen kunnen we trekken uit de Brexitsoap

Naarmate het uur van de waarheid voor Brexit nadert, op het moment dat ik deze column zit te schrijven zijn er nog 263 dagen te gaan, wordt het voor buitenstaanders een steeds vermakelijker schouwspel. Twee ministers van het kabinet van Theresa May zijn de afgelopen dagen opgestapt, omdat ze vinden dat premier May een te softe Brexit voorstaat. Daar Boris Johnson gespeend is van enige loyaliteit, lijkt zijn vertrek afgelopen maandag de opmaat voor een strijd om het leiderschap van de Conservatieve Partij.

Terwijl de Britten het onderling duidelijk niet eens kunnen worden over hoe een Brexit eruit moet zien, dreigt uit het oog te worden verloren dat zelfs de zachte Brexit die May voorstaat niet op instemming van de EU kan rekenen. May had voorgesteld om na het verlaten van de Europese Unie Brusselse regels en richtlijnen te blijven volgen, zonder aan de regels voor het vrije verkeer van personen te voldoen.

De EU voelt daar ongetwijfeld weinig voor. De kans op een no deal-Brexit wordt, zoals Patrick van IJzendoorn afgelopen zaterdag schreef, op die manier groter.

Uit de Brexitsoap zijn drie lessen te trekken. De eerste is dat migratie, hoe je het ook wendt of keert, een belangrijke katalysator is voor populistische/nationalistische revoltes. Het Verenigd Koninkrijk was een van de weinige lidstaten die, toen de EU in 2004 werd uitgebreid met tien landen, geen enkel voorbehoud maakte op het punt van het vrije verkeer van personen. Het land werd, zonder dat ik me het idioom van De Telegraaf of Geert Wilders eigen wil maken, overspoeld door voornamelijk Poolse migranten.

Terwijl de regering-Blair verwachtte dat na de Europese uitbreiding enkele tienduizenden Oost-­European naar het Verenigd Koninkrijk zouden komen, zijn er inmiddels bijna een miljoen Poolse migranten neergestreken. Pools is nu de tweede taal van het land.

Economen wijzen er gretig op dat de Poolse arbeiders de economische groei in het Verenigd Koninkrijk juist hebben bevorderd, maar voor de individuele kiezer is het macro-economische groeicijfer niet erg relevant.

Wat voor de kiezer telt is hoeveel van de economische groei bij hem of haar neerslaat. De lagere arbeidersklasse komt er in het Westen nou eenmaal bekaaid af.

In die zin is het ongelukkig dat de uitbreiding van de Europese Unie vrijwel samenviel met de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001, waar de lagere middengroepen ook al flink onder te lijden hadden.

De tweede les van Brexit is dat het moeilijk, zo niet onmogelijk is om supranationale organisaties te ontvlechten.

Terwijl in multilateraal verband een land makkelijk de brui eraan kan geven, zoals president Trump dreigt te doen met de G7 en mogelijk ook de NAVO, is het bij Brexit alsof je een Siamese tweeling operatief van elkaar scheidt. De tweeling deelt organen en huid met elkaar. Zelfs als beiden na de operatie levensvatbaar blijken, zijn er grote wonden geslagen.

De derde les is dat de voordelen van economische integratie aanzienlijk zijn, anders zou May nu niet met een zachte Brexit haar kabinet op het spel hebben gezet.

Voor Nederland berekende het Centraal Planbureau in 2014 dat de interne markt van de Europese Unie tot een voordeel leidde van een maandsalaris per inwoner per jaar. Hoewel het CPB de voordelen van de monetaire unie lager inschatte, namelijk een weeksalaris per inwoner per jaar, is het opvallend dat zelfs op het hoogtepunt van de eurocrisis het bedrijfsleven de gemeenschappelijke munt unaniem bleef steunen.

Als er inderdaad een strijd om het leiderschap van de Britse Conservatieve Partij losbrandt, liggen nieuwe algemene verkiezingen voor de hand, de derde in een tijdsbestek van vijf jaar. Voor een nieuw aan te treden regeringsploeg wordt het heel krap om een nieuwe strategie uit te zetten en daarover nog te onderhandelen ook.

Als de Britten en de Europese Unie er niet in slagen een akkoord te bereiken, is het goed denkbaar dat er een moment komt dat het VK moet kiezen tussen een no deal-Brexit of toch in de Europese Unie blijven. Hoewel geen van de Europese bureaucraten dat hardop zal zeggen, wordt met dat laatste scenario in Brussel serieus rekening gehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.