ColumnHarriët Duurvoort

Deze crisis is geen ‘kans’, wel een wake-upcall

Meestal lees ik de stukjes van Teun van de Keuken met glimlachende instemming. Maar in zijn laatste column veegde hij de vloer aan met mensen die op zoek zijn naar een nieuwe koers in deze wankele tijden van corona. Dat vind ik niet terecht; ik laaf mij juist aan denkers die deze crisis aanwenden om na te denken over een nieuwe wereld waarin we een aantal zaken toch echt radicaal anders gaan doen.

Dit is juist een uitgelezen moment om koersen uit te zetten voor een alternatieve manier van leven, voor het inrichten van onze samenleving en de economie. Want zoals het was, lijkt het niet meer te worden.

Het ziet er volgens Harvard naar uit dat in-en-uit-de-lockdown nog lang onze nieuwe werkelijkheid bepaalt. Plots zijn we allen draaideurcriminelen. Even luchten en dan weer huisarrest. Tot er ooit een vaccin is, maar misschien duurt dat nog tot 2022. En daarna wacht ons armoede en wederopbouw, voor Nederland net als in de jaren vijftig.

Goed, ik moet toegeven dat ik mij net als Van de Keuken ergerde aan de uitzending van VPRO’s Tegenlicht waarin ‘trend forecaster’ Lidewij Edelkoort en psychiater Dirk De Wachter de corona-actualiteit van gratuite bespiegelingen als ‘de nood aan zin en betekenis is hoog’ mochten voorzien. Edelkoort, die door de lockdown gestrand is in een schitterend hotel in Kaapstad, staarde voor zich uit op waarschijnlijk de Tafelberg, verzuchtte dat ze gelukkig is omdat ze even niets moest en haar jachtige agenda eindelijk leeg was. 

Het was verdacht prachtig gefilmd; waar iedereen tegenwoordig via een wiebelig en grofgepixeld Skypescherm geïnterviewd wordt, was hier toch een heuse cameraploeg ter plekke. Zou de VPRO voor dit vitale gesprek toch nog naar Kaapstad hebben mogen vliegen? Naast honderden miljoenen verliezers heeft het virus kennelijk toch ook nog enkele winnaars.

Maar Van de Keuken meent ook dat de 170 wetenschappers die een pamflet ondertekenden voor structurele verduurzaming en voor het meer solidair maken van de economie, de coronacrisis voor hun eigen politieke karretje spannen. Terwijl hun voorstellen in mijn ogen wezenlijk zijn om na deze crisis de wereld weer leefbaar en rechtvaardig te maken. De coronacrisis zou ik geen ‘kans’ noemen, maar hopelijk is het wel een keiharde les. Het noopt ons ertoe onze manier van leven radicaal onder de loep te nemen.

Dat je jezelf in tijden van crisis herijkt, op zoek gaat naar het positieve en wijze in een zee van tegenspoed, is een teken van veerkracht. Een basaal psychologisch verweermechanisme: ik wil deze tegenslag betekenis geven. Want dat geeft de moed om weer door te gaan. Anders blijven we vastzitten in rouw, paniek, angst. We zullen het vanaf nu met veel minder moeten doen. Dit zal betekenen dat veel mensen in armoede terechtkomen. Het kan niet anders dan dat de sterkste schouders veel zwaardere lasten op zich nemen. Lieve rijken: je kunt van veel minder goed leven, maar met helemaal niets is dat niet mogelijk.

Ten slotte haalt Van de Keuken ook EO-presentator David Boogerd aan. Die hoopt op een comeback van het geloof in deze tijden van vertwijfeling. Van mij hoeft men beslist niet terug naar de kerk. Maar dit is wellicht wel een tijd om inspiratie te zoeken bij oude spirituele tradities. Nederigheid, eenvoud, dienstbaarheid, zelfopoffering; het zijn eigenschappen die in alle wereldreligies als hoogste deugden worden beschouwd, en ze beschikken alle over rituelen om de geestelijke discipline te trainen om je behoeften te verminderen. 

Je hoeft geen spiritueel of religieus mens te zijn om te weten hoe belangrijk deze waarden zijn. Dat zijn ze altijd geweest, al staan ze haaks op onze neoliberale, individualistische, kapitalistische traditie die ‘geluk’ vooral aan materieel ‘succes’ hecht en niet aan meer wezenlijke vormen van menselijke voldoening.

Ik was diep ontroerd door de reportage in de Volkskrant van Haagse zorgverleners die zich, ziek en wel van corona, opsloten in de woonvorm waarin ze voor volwassen verstandelijk gehandicapten zorgen. Vol liefde en overgave. Het is geen makkelijke groep; ze kunnen slaan en schoppen als ze bang worden en de wereld niet begrijpen. Zoals nu, nu de wereld op zijn kop staat. Het is niet voor niets dat we dit ‘vitale beroepen’ noemen.

Ik hoop dat we als samenleving beter uit deze crisis komen. Rechtvaardiger, liefdevoller, minder spilziek en vervuilend. Deze crisis is geen ‘kans’. Wel een wake-upcall.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden