Democratische gotspe

In NRC Handelsblad stond dinsdag een interview met Christopher Wylie, de 28-jarige klokkenluider die ervoor zorgde dat Facebook op de beurs 60 miljard dollar minder waard werd. Wylie had anderhalf jaar lang een leidende functie bij Cambridge Analytics, het bedrijf dat ervoor zorgde dat Donald Trump president van de VS werd en Groot-Brittanië uit de EU stapt – de twee grootste en verstrekkendste politieke surprises van 2016.

Dat is tenminste wat de Canadees beweert – Wylie is ervan overtuigd dat de Facebook-machinaties van Cambridge Analytics beslissend zijn geweest voor de minimale marges waarmee Trump en Leave aan het langste eind trokken. Machinatie en manipulatie horen onlosmakelijk bij verkiezingen. Maar het verontrustende was dat het ditmaal gebeurde zonder dat kiezers zich ervan bewust waren dat ze werden gemanipuleerd – bij een liegende politicus is dat meestal duidelijker. Bovendien vond de beïnvloeding plaats middels fakenieuws, zoals de verspreiding van het gerucht dat Barack Obama klaarstond met een geheim leger om de macht over te nemen.

Achter Cambridge Analytics gingen de miljarden van Trump-sponsor Robert Mercer schuil en de zieke maar briljante geest van Trump-ideoloog Steve Bannon. De beïnvloeding van het Brexit-referendum was volgens ­Wylie een soort testcase: als de nuchtere Britten via sociale media om de tuin konden worden geleid, zou dat met de wat minder nuchtere Amerikanen ook moeten lukken.

De twee cases waren niet uniek. Cambridge Analytics werkte voor iedereen die wilde betalen, of voor wie het moederbedrijf SCL mooie zakelijke deals in het vooruitzicht wilde stellen nadat de zege eenmaal een feit was. Of het bedrijf ook werkte voor Nederlandse klanten weet ­Wylie niet, maar hij sloot het ook niet uit. Vorig jaar verklaarde T. Baudet dat FvD voor de parlementsverkiezingen werkte met de CA-methodes – iets wat hij nu vermoedelijk niet meer zou durven herhalen. Daarvoor hangt er inmiddels een te gore putlucht rond die methodes.

Het democratisch systeem is in de geschiedenis wel vaker verkracht, maar er lijkt sprake van een nieuwe en ongehoord brutale stap in het misbruiken en manipuleren van volksraadplegingen. Die heeft alles te maken met de opkomst van tot voor kort onbekende fenomenen als ­datamining en microtargeting. Het is naïef te denken dat met het aanpakken van Facebook de nieuwe manipulatiemethodes zijn opgeruimd. ‘Vooruitgang’ gaat altijd richting meer geavanceerde toepassingen van kennis en technologie en laat zich moeilijk tegenhouden.

Dinsdag luisterde de Eerste Kamer naar zeven referendum-experts. Die gaven hun mening over de voorgenomen intrekking van de Wet raadgevend referendum. In het licht van wat er buiten de kaasstolp van het Binnenhof aan de hand is, was dat tamelijk lachwekkend. Terwijl de democratie onder vuur ligt en dreigt te worden verkwanseld, hadden ze het in Den Haag over een democratisch gedrocht dat lekt als een mandje en superkwetsbaar is voor de Mercers, Bannons en Poetins van deze aarde. Wellicht is het beter eerst even na te denken over de vraag hoe we onze democratie tegen kwaadwillenden kunnen beschermen, voor we doorgaan met ondoordachte lapmiddelen.

Tussen de brave bestuurskundigen, juristen en politicologen in de Kamer ontbrak dinsdag één man: Christopher Wylie. Die kon niet. Hij zat de parlementariërs in het Britse Lagerhuis uit te leggen hoe zijn voormalige werkgever van het Brexit-referendum een gotspe had gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden