Verslaggeverscolumn Toine Heijmans in Den Haag

Democratie vernieuwen prima, maar beter kijken de Kamerleden ook naar zichzelf

Eindelijk dan opent de krant met het nieuws dat de democratie wordt vernieuwd – nouja, een beetje. De minister wil een groter gewicht toekennen aan voorkeurstemmen, dat moet het partijkartel breken of zoiets, want ‘wij versterken de herkenbaarheid van de volksvertegenwoordiging’.

Zou het?

‘Drie vrouwen en een boer’ kwamen bij de vorige verkiezingen met voorkeurstemmen in de Tweede Kamer, aldus Teletekst, en jonkheer Maurits von Martels was de boer. Van een onverkiesbare plek regelrecht naar het centrum van de macht, met ruim 21 duizend stemmen, een prestatie voor de man die nooit elders woonde dan in Dalfsen en naar eigen zeggen ook weinig anders van de wereld zag.

In de Tweede Kamer.

We spreken af in de koffiecorner van de Kamer en Maurits zegt: ‘Wat is het hier eigenlijk? Ik kom uit de lokale politiek, dat is anders. Hier staan te veel schijnwerpers. Kamerleden moeten bezig zijn met het oplossen van problemen, maar ze zijn vooral bezig met marketing en merchandising. Dat is pervers, toch?’

Hij is een van de weinige – ‘waarschijnlijk het enige’ – Kamerleden met enkel een mbo-diploma (middelbare landbouwschool), werd boer op het landgoed van zijn adellijke familie, honderd stuks melkvee, zijn grote droom, en daarna twee termijnen wethouder. Vervolgens nam hij zich voor Kamerlid te worden. Schreef de brief aan de selectiecommissie van het CDA, werd uitgenodigd voor een gesprek dat ‘moeizaam’ verliep (‘ik had in mijn leven nog nooit een sollicitatiegesprek gevoerd’) waarin hij vertelde te rekenen op twintigduizend stemmen ‘en dat vonden ze best arrogant’. Werd afgewezen. Later boden ze hem alsnog plaats 44, ‘ik dacht: dubbel vier, er valt wat te vieren’. Hij houdt van woord- en andere grappen.

Aan de slag.

Maurits kende wat mensen in de lokale communicatie- en videoproductiebranche: Koos in ’t Hout, Marcel van Dijk, Piet-Cees van der Wel; samen met zijn vrouw Aimée het campagneteam. Aimée had twijfels over Maurits’ slogan, Méér boerenverstand naar Den Haag, maar het werkte. Je moet op Facebook, zei het campagneteam, en zo geschiedde: Maurits publiceerde daar een brief aan Mark Rutte, ‘prikkelend en to the point’, beginnend met ‘Beste Mark’ en eindigend met ‘PS ik krijg nog 1000 euro van je!’

Ook dat werkte. Als het niet had gewerkt was plan B: ‘koeien in de Hofvijver’. Alles voor de boeren, zijn natuurlijke achterban.

Dan de straat op. Maurits haakte een aanhanger achter de auto met een plastic koe erop, ‘een goeie, op ware grootte’, en nam ‘m op sleeptouw door de regio. Campagne geslaagd. Maurits Kamerlid.

Toch is hij terughoudend over het plan van minister Ollongren met de voorkeurstem: ‘Ik snap niet wat ze precies wil’. De drempel om gekozen te worden is nu 25 procent van de kiesdeler, ‘dat kun je verlagen naar 20 procent, maar het moet niet te gek worden’. Politieke partijen gaan bij de samenstelling van de lijst nauwkeurig te werk, zegt Maurits, ‘Je moet voor dit werk over meer beschikken dan populariteit’.

Schrijft brief aan Rutte.

De reden dat de politiek zo ongeloofwaardig overkomt, is juist het achternalopen van de waan van de dag. Dat machinaal indienen van moties bijvoorbeeld, ‘4.100 per jaar!’ Waaronder die voor het behoud van de pitspoes, afgelopen week, ingediend door Roy van Aalst, ‘daar gaan we toch niet over stémmen?’

Toch wel – en hij laat de WhatsApp-conversatie zien waarin Roy om steun vraagt en Maurits antwoordt: ‘Ik ben voor het omkatten van pitspoezen’.

Niemand buiten de Kamer kende Roy van Aalst, tot hij over pitspoezen begon. Het is een catch 22, zegt Maurits: Kamerleden in innige omhelzing met de beeldvorming en de schijnwerpers. Voorkeurstemmen versterken dat.

Ook daarom zijn de plannen van Ollongren met de democratie slappe thee, en lauw ook nog eens, afkomstig uit een kantoorapparaat op de achtste verdieping van het ministerie waar de minister vanachter haar stabureau het land overziet. De minister was nooit volksvertegenwoordiger maar altijd overheidsmanager en die denken anders: in procedures, processen en parafen. Niet in wat mensen dwars zit. Zelfs de partij van de minister, D66, opgericht om de democratie te vernieuwen, is een partij geworden van technocraten. Die met voorkeurstemmen aan komen zetten om de kloof te dichten, en daar misschien nog in geloven ook.

58 procent van de Nederlanders ziet de bureaucratie als een bedreiging van de Nederlandse identiteit, schreef het SCP vorige week. Maurits’ werk: ‘De pijn en zorgen verlichten die leven bij de mensen.’ Ook als het onzichtbaar werk is, ‘te saai en te gedegen om op te vallen’.

Het huidige systeem van voorkeurstemmen, zegt het met voorkeurstemmen gekozen Tweede Kamerlid, ‘is eigenlijk niet zo slecht’.

Democratie moet je niet alleen regelen, zegt hij ook, ‘je moet het vóelen’.

Met plastic koe.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden