ColumnKustaw Bessems

Democratie is een lelijk gevecht, waarin deze week meer werd gewonnen dan verloren

null Beeld

Een democratische rechtsstaat is geen zitzak, waarin je onderuit kunt hangen. Eerder een lelijk gevecht dat je elke dag opnieuw moet voeren. En de kansen zijn steeds in je nadeel. Een bestuur dat er voor zijn burgers is, een land waarin de macht beteugeld wordt: dat zijn nooit helemaal te verwezenlijken idealen, zelfs als je er met je hele hebben en houwen voor ijvert. Elk moment kunnen ze verder buiten bereik raken.

Deze week werden meer slagen gewonnen dan verloren. Eindelijk zagen we in de Tweede Kamer iets dat veel eerder had gemoeten. De meeste partijen ontworstelden zich aan de rol waarin ze zich de afgelopen tien jaar hadden laten dringen: die van ondergeschikten aan Mark Rutte.

Dus we mogen blij zijn met de onoplettendheid van verkenner Kajsa Ollongren. Want daardoor kwam aan het licht dat voor gesprekken met VVD en D66 de positie van Pieter Omtzigt op de agenda stond, een kritisch en vasthoudend volksvertegenwoordiger met een enorm eigen kiezersmandaat. Het was vervolgens een aangename verrassing dat de Kamer volhardde bij het krijgen van stukken en het horen van hoofdrolspelers. Alleen zo kwam aan het licht dat de ontkenningen van Rutte en de verkenners niet waar waren. Dat er wel degelijk mogelijkheden waren besproken om Omtzigt weg te promoveren. Opvallend was de scherpte van nieuwkomers Volt, BoerBurgerBeweging en Bij1.

Veel media hadden die vasthoudendheid toen al afgedaan als ‘chaos’. Dat is niet alleen luie journalistiek, er spreekt minachting uit voor de politieke strijd die hoort bij een functionerende democratie en een ongezonde voorkeur voor de gladde façades waarachter machtsdronken regenten zich doorgaans terugtrekken onder het mom van ‘regie’. Het is het volk dom en gedwee houden.

In de regent Rutte hebben de openheid, verantwoording en fatsoen die bij goed bestuur horen een formidabele tegenstander. Inhoud maakt hem niet uit. De waarheid verhult hij routinematig. En hij blijft onaangedaan door menselijk leed, het opofferen van bondgenoten of harde verwijten. Zo heeft hij zijn handen volledig vrij voor tactiek. Kijk hoe hij meteen na het debat waarin 116 van de 150 Kamerleden hem bij motie voor leugenaar hadden uitgemaakt, de pers te woord stond of er niets was gebeurd.

Ik snap dat sommigen het slap vinden van D66, CDA en ChristenUnie dat zij alleen een motie van afkeuring steunden en geen motie van wantrouwen. Maar het is belangrijk dat we de waanzin blijven zien waar de waanzin zit. Bij de man die is afgetreden om een ongekend schandaal. In wie bijna de helft van de Kamer persoonlijk nog eens het vertrouwen heeft opgezegd. Van wie iedereen buiten zijn eigen partij heeft geoordeeld dat hij ongeloofwaardig is. En die daaruit concludeert dat hij moet opstomen naar zijn vierde kabinet.

Andere partijen is vooral aan te rekenen dat zij Rutte praktisch ongemoeid hebben gelaten in de verkiezingscampagne en niet meer kiezers hebben overtuigd. Maar laten we dat ook in perspectief plaatsen. Rutte dankt zijn machtspositie behalve aan zijn superieure spelbeheersing aan twee fenomenen: een groot, uiterst rechts blok dat van regeringsdeelname is uitgesloten en totale versnippering op links.

Nu is het letten op twee strijdtonelen. Een is de formatie: geen partij kan nog geloofwaardig in een coalitie met de VVD onder Rutte stappen. Sigrid Kaag van tweede partij D66 moet de vraag beantwoorden of haar ‘nieuwe leiderschap’ hier al eindigt.

En VVD’ers moeten zich afvragen hoeveel dieper de rot in hun partij mag trekken. Sturen zij een onderhandelaar en kandidaat-premier naar de formatietafel die door vrijwel niemand in het parlement meer wordt geloofd? Bestaat dan die ooit zo liberale, open partij inmiddels geheel uit weekdieren en slippendragers?

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden