OpinieDemocraten

Democraten moeten snel voor eenheid zorgen

Supporters van Bernie Sanders tijdens een rally in Los Angeles. Beeld Barcroft Media via Getty Images

Eenheid binnen de Democratische Partij is essentieel om Trump te kunnen verslaan, betoogt politicoloog Koen Petersen.

Deze dinsdag is voor de Democraten een belangrijke dag: Super Tuesday. Op één dag worden in maar liefst veertien staten voorverkiezingen gehouden. Het establishment hoopt op een heldere uitslag die de partij uit haar lijden verlost met een onbetwiste koploper die president Donald Trump moet verslaan. Sinds 1992 won elke Super Tuesday-winnaar de nominatie. Maar dit jaar is de kans groot dat de kampenstrijd tussen radicalen en hervormers zich verhardt en tot aan de partijconventie in juli voortduurt.

Amper een jaar geleden zag het er voor de Democraten nog rooskleurig uit. Direct nadat oud-vicepresident Joe Biden zich meldde als presidentskandidaat domineerde hij de peilingen. Natuurlijk waren er nog andere kandidaten, maar als zelfbenoemd erfgenaam van de populaire oud-president Barack Obama leken de voorverkiezingen niet meer dan een formaliteit.

Helaas werd deze politieke idylle wreed verstoord. De radicale senator Bernie Sanders blijkt een serieuze concurrent, terwijl de gematigde Biden op campagnepad regelmatig een verwarde en kwetsbare indruk maakt. Daarop meldde businesstycoon en oud-burgemeester van New York Michael Bloomberg zich om – met 1 miljard dollar van zijn vermogen – het leiderschap van de gematigde vleugel op te eisen en de Democratische nominatie te veroveren. Daarnaast zijn nog kandidaten in de race die geen serieuze kans maken op de nominatie maar wel stemmen wegkapen.

Hoofdpijndossier

Dit maakt de voorverkiezingen voor de Democraten een hoofdpijndossier. Nu is het onzeker of een van de kandidaten aan het eind van de voorverkiezingen überhaupt een absolute meerderheid behaalt. Zo niet, dan eindigen de voorverkiezingen onbeslist en moeten de 4.750 stemgerechtigden tijdens de partijconventie een kandidaat aanwijzen. Dat wordt chaos.

Daarnaast vindt de achterban bij elke koploper wel een haar in de soep. Sanders is ‘te radicaal’ om met brede steun Trump te verslaan, Biden is ‘te fragiel’ om overtuigend de ring te betreden, en Bloomberg is een gewantrouwde miljardair met een ‘besmet’ Republikeins verleden. Daarbij is de achterban zo verdeeld, dat bij elke keuze die wordt gemaakt een grote groep kiezers gedemotiveerd kan afhaken.

Politieke partijen in Amerika hebben geen directe middelen om de uitkomst van de voorverkiezingen te beïnvloeden; de kiezer bepaalt. Zo moest de Republikeinse partij-elite in 2016 tandenknarsend toekijken hoe Donald Trump op het schild werd gehesen.

Om de rivaliserende kampen te verenigen en een Democratische verkiezingsoverwinning niet te verspelen moet de partij-elite aan twee cruciale knoppen draaien. Het nominatieproces moet zuiver genoeg verlopen, zodat de uitkomst niet leidt tot een scheuring van de partij. En na aanwijzing van de formele presidentskandidaat moet de eenheid in de partij acuut worden hersteld.

Hoogbejaarde kanshebbers

Om de uiteindelijke presidentskandidaat aanvaardbaar te maken mag de stem van de achterban niet worden genegeerd en geen van de kandidaten gedemoniseerd. Parlementsvoorzitter Nancy Pelosi geeft het goede voorbeeld met haar belofte elke zegevierende kandidaat te steunen.

Maar uit een The New York Times-belrondje langs 93 andere partijprominenten doemt een verontrustender beeld op: Sanders moet tegen elke prijs moet worden gestopt. Bijvoorbeeld door geld te verzamelen om hem actief met een negatieve anti-Berniecampagne te bestrijden. Of door hem de nominatie niet te gunnen, zelfs als hij zonder absolute meerderheid wel de meeste stemmen haalt. In 1968 nomineerden de Democraten vicepresident Hubert Humphrey die de voorverkiezingen oversloeg, terwijl senator Eugene McCarthy met de meeste voorverkiezingsstemmen werd genegeerd. Gedelegeerden gingen direct met elkaar op de vuist en de Republikein Richard Nixon won later de presidentsverkiezingen.

Daarnaast moet de partij met geven-en-nemen de rijen sluiten. Cruciaal is de nominatie van de kandidaat-vicepresident: een vereiste handreiking naar het verliezende kamp. Dat vereist rekbaarheid, want met drie hoogbejaarde kanshebbers (Biden is 77, Bloomberg en Sanders zijn 78) is het denkbaar dat de vicepresident de ambtstermijn van de winnaar moet afmaken. Daarnaast moeten Democraten eenheid demonstreren met concrete kandidaten voor belangrijke ministersposten en het Hooggerechtshof. Tenslotte moet de campagneboodschap kinderlijk simpel zijn: wij zijn beter dan nog vier jaar Trump.

Een verscheurde partij wint nooit de verkiezingen, en een tweede termijn voor Trump is naar eigen zeggen voor elke Democraat onverteerbaar. Een oud-Hollandse wijsheid moet daarom voor de verliezende vleugel doorslaggevend zijn: beter een half ei dan een lege dop.

Koen Petersen, politicoloog en Amerikanist – auteur van Einddoel: Witte Huis - Hoe de Amerikanen hun president kiezen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden