Opinie

Dementiepatiënt verdient bescherming tegen lijden

Juist de arts die de wilsverklaring van een weerloze demente patiënt volgt, biedt hem bescherming.

Als de Euthanasiewet niet bevalt spreek de wetgever dan aan, niet de rechter. Beeld anp

Mag je iemand die zich in een gevorderd stadium van dementie bevindt doodmaken omdat hij daar ooit in een schriftelijke wilsverklaring om gevraagd heeft? Ook als hij die verklaring inmiddels vergeten is en misschien niet eens meer begrijpt wat 'dood zijn' betekent?

In 2012 werd voor het eerst euthanasie door een toetsingscommissie als zorgvuldig beoordeeld. Chabot, Keizer en Kimsma bekritiseerden toen dat oordeel. Over het inmiddels zesde geval van die aard heeft de Volkskrant uitvoerig bericht, en Chabot en Kimsma komen nu weer met vrijwel dezelfde kritiek.

Zij vinden dat de commissie uitgaat van een betwistbare uitleg van de Euthanasiewet. Maar sinds 2012 is er door het ministerie van VWS een grondig onderzoek naar de wetsgeschiedenis uitgevoerd. De conclusie daarvan was dat de uitleg die de commissies al vanaf 2002 aan het bewuste artikel uit de wet hebben gegeven geheel in overeenstemming is met de bedoeling van de wetgever. De artsenorganisatie KNMG erkent dat nu ook. Als de wet je niet bevalt, moet je de wetgever aanspreken, niet de rechter.

De auteurs beschrijven hoe de betrokkene regelmatig in een hoek van de kamer plaste en poepte. Zij vragen dan retorisch: voor wie is dat erg, voor de patiënt zelf of voor zijn familie?

Het doet er voor hen kennelijk helemaal niets toe dat dit nu juist het soort situatie was dat de patiënt met behulp van zijn wilsverklaring had willen vermijden. Daar weet hij nu toch niets meer van? Ontgeesting kan volgens Chabot draaglijk gemaakt worden, juist vanwege het verdwijnen van de geest. Daarom zou de angst voor dementie die de samenleving in zijn greep heeft hysterisch zijn.

Ik heb zelf een wilsverklaring op zak. Waar het mij vooral om gaat is dat ik niet in een situatie wil komen waarin ik mijzelf en alles wat voor mij in het leven waarde heeft ben kwijtgeraakt. Het is klassiek artsenpaternalisme als Chabot c.s. even uitmaken dat dit voor mij niet erg kan zijn als ik zelf niet meer weet wat mij overkomt en daar niet onder lijd.

Als er uit het verhaal in de Volkskrant één ding duidelijk wordt is het dat er bij deze man wel degelijk ook sprake was van voortdurend ernstig lijden: permanente onrust, frustratie, machteloze woede. Natuurlijk is dat een gevolg van ontremming, wilsbekwame mensen kunnen hun gevoelens beter onderdrukken. Daarom zijn zulke uitingen juist zo sprekend.

Maar ook al was de euthanasie in een uitzonderlijk geval als dit misschien te rechtvaardigen, Chabot c.s. willen de negatieve beeldvorming over dementie niet aanmoedigen. Wat zij daarmee eigenlijk tegen zo'n patiënt zeggen is: het kan wel zijn dat jij ernstig lijdt. Maar we willen niet dat je uit dat lijden verlost wordt, want anders gaan de mensen nog denken dat het niet fijn is in het verpleeghuis.

Chabot c.s. verbazen zich erover dat niemand tegen deze patiënt voor hij wilsonbekwaam werd heeft gezegd: het is vijf voor twaalf, je kunt het nu zelf nog regelen. Ik ben dat wel met hen eens, al was het maar omdat de kans gering is dat je na twaalven zo ernstig zult lijden dat je aan de eisen van de Euthanasiewet zult voldoen. Maar voor hen is het vreemd om die boodschap aan de patiënt te willen geven. Hun boodschap zou eerder moeten zijn: we begrijpen dat het idee dat je zo meteen echt helemaal van de wereld bent nu even moeilijk te verkroppen is. Maar, kop op, over vijf minuten is het zover, dan heb je nergens meer last van. Wij ruimen de rommel wel op.

Het is de voornaamste zorg van Chabot en de zijnen dat weerloze mensen beschermd worden. Weerloos ben je als er dingen met je gebeuren die je verafschuwt zonder dat je daar iets tegen kunt doen. Deze patiënt was inderdaad weerloos: wat hij wilde vermijden overkwam hem, en hij leed daar ernstig onder. Het was juist de arts die zijn wilsverklaring heeft gevolgd die hem uiteindelijk toch nog beschermd heeft.

Govert den Hartogh, emeritus hoogleraar ethiek; lid regionale toetsingscommissie euthanasie 1998-2010.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.