Deëscaleer situatie in Oekraïne

Het verlies van Oekraïne is al een bittere nederlaag voor Poetin. Het Westen moet niet overreageren op zijn provocaties.

Coen de Jong is politicoloog en historicus
Oekraïense militaire voertuigen op weg naar Debaltsevo, waar duizenden Oekraïense militairen in de tang zitten van separatisten. Beeld AP
Oekraïense militaire voertuigen op weg naar Debaltsevo, waar duizenden Oekraïense militairen in de tang zitten van separatisten.Beeld AP

De situatie in de Oekraïne is op een gevaarlijk kantelpunt terechtgekomen nu er wordt gesproken over wapenleveranties aan de Oekraïense regering voor hun strijd tegen de door Rusland gesteunde separatisten. Eén ding moet vooropstaan: de Europese Unie moet geen oorlog aan zijn oostgrens willen. Terecht dat Merkel en Hollande naar Moskou afreisden voor overleg, terwijl in de Verenigde Staten de oorlogsretoriek klinkt.

Angela Merkel, Vladimir Poetin en François Hollande overleggen in Moskou, afgelopen vrijdag. Beeld ap
Angela Merkel, Vladimir Poetin en François Hollande overleggen in Moskou, afgelopen vrijdag.Beeld ap

De Verenigde Staten willen voorkomen dat Rusland een heropleving kent en zich zoals tijdens de Koude Oorlog agressief gaat bemoeien met Oost-Europa. Het is vanuit Washington geredeneerd logisch Rusland te willen indammen, maar de opstand in Oost-Oekraïne laten escaleren tot een volledige oorlog zou een overreactie zijn.

De EU moet dit uit alle macht zien te voorkomen. De VS hebben weinig last van zo'n oorlog, maar Europese landen des te meer. Hier lopen de belangen tussen de VS en de EU uiteen, NAVO-partners of geen NAVO-partners.

Duitsland moet als de facto leidende macht in de EU proberen nader tot Rusland te komen om de situatie te stabiliseren. Merkel moet allereerst niet voldoen aan de roep van de huidige Oekraïense regering tot onvoorwaardelijke politieke en militaire steun tegen Rusland. Zij moet ook niet luisteren naar oorlogstaal uit Warschau of andere Oost-Europese landen die zich vooral door hun angst voor Rusland laten leiden. De EU moet niet de eeuwenoude vijandschap tussen het westerse en het oosterse christendom opgraven.

Vijandigheid vanuit Europa zal de Russen zich bovendien achter Poetin doen opstellen. De sancties veroorzaken economische schade, maar de Russen zijn gewend aan weinig welvaart. Het zal ze er niet van weerhouden te vechten. Een Rusland dat zich bedreigd voelt, zal bovendien proberen verdeeldheid te zaaien tussen EU landen onderling, zoals nu al gebeurt via de nieuwe Griekse regering-Tsipras.

Het is daarom belangrijk niet te overreageren op de bewuste provocaties van Poetin. Rusland wil nu het Oekraïne kwijt is het land destabiliseren door er zoveel mogelijk onrust te stoken. In feite is de positie van Rusland al verzwakt: zonder Oekraïne in zijn invloedssfeer is Rusland geen wereldmacht meer, zoals de Amerikaanse geopolitieke analist George Friedmann zegt. En zonder Oekraïne als bufferstaat voelt Rusland zich permanent bedreigd.

Rusland lijkt op dit moment een bedreiging maar op de langere termijn heeft het land een dalende invloed door bevolkingsafname en economische zwakte. Rusland heeft niet de kracht om het machtsevenwicht in Europa beslissend te veranderen. Sinds 1989 is de Russische invloedsfeer al ver naar het oosten teruggedrongen. Deze invloedssfeer nog verder terug willen dringen richting Moskou zou een voortzetting van de oorlogspolitiek van Duitsland in de eerste helft van de 20ste eeuw zijn.

Het is voor Rusland al een bittere nederlaag als Oekraïne grotendeels een protectoraat wordt van de EU. De EU en de VS moeten daarom niet verder escaleren. Oekraïne in de NAVO is een stap te ver. Veiligheidsgaranties afgeven of defensieve wapens leveren nadat er een wapenstilstand is beklonken kan wel. De EU en de VS moeten Poetin iets bieden tegen gezichtsverlies: autonomie voor de Russisch sprekende regio's in Oost-Oekraïne bijvoorbeeld. Tegelijk moeten de EU en de VS openlijk de wil tonen om de Baltische staten en Moldavië te beschermen, zodat de prijs die Rusland moet betalen voor inmenging in die landen zo hoog mogelijk is. Mede daarom moeten de EU-landen hun militaire capaciteit eens op orde gaan brengen.

Na een politieke deal over de status van Oekraïne kunnen de sancties verdwijnen en kunnen de EU en Rusland de economische banden weer aanhalen. Het is voorlopig nog in het belang van zowel Rusland als de EU dat de energieleveranties uit Rusland ongestoord doorgaan. De EU hoeft niet in alles de VS te volgen en moet kiezen voor deëescalatie. De vrede bewaren in het eigen werelddeel is voor de EU nu het belangrijkst.

Coen de Jong is politicoloog en historicus.

null Beeld
Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden