Deeltijdwerk is nadelig voor vrouw zelf én voor de maatschappij

Het spel en de knikkers

Nederland is het buitenbeentje, meldde het Sociaal Cultureel Planbureau deze week, in elk geval waar het deeltijdwerk betreft. Nergens in Europa is het verschil in gewerkte uren tussen jonge mannen en vrouwen zo groot als in Nederland. Zes op de tien jonge vrouwen (18-25 jaar) werkt in deeltijd, tegen drie op de tien mannen. Ook zonder kinderen.

Foto de Volkskrant

Nou en? Vrije tijd is toch zeker ook welvaart? Zet je liberale bril op en juich toe dat jonge vrouwen eigen keuzes maken, juist als je zelf moeite hebt ze te begrijpen. We leven - en dat wordt steeds specialer - gelukkig in een vrij land.

Als dit eenmaal gezegd is, mogen we nu ook vrijuit nadenken over wat er tegen is, dat deeltijdgewerk. De nadelen vallen uiteen in twee hoofdcategorieën. De eerste bevat de nadelen voor de betrokkenen zelf; de tweede betreft de maatschappelijke nadelen.

De deeltijdwerker zelf. Op de korte termijn valt er rond de deeltijder alleen iets te verhapstukken als dat deeltijdwerk onvrijwillig is: ze zou liever meer uren werken, maar die zijn (in de huidige baan, bij deze werkgever) niet beschikbaar. Makkelijk oplosbaar: solliciteer elders. Als het deeltijdwerk vrijwillig is kunnen we - voor de korte termijn - terugverwijzen naar de blije liberale interpretatie: vrije keuze, prima.

Maar de jonge deeltijdwerker houdt te weinig rekening met de lange termijn. Werken is niet alleen iets wat je nu doet, het is tegelijkertijd een onderdeel van je loopbaan, een schakel in een keten die vanaf de start (het verlaten van het initieel onderwijs) een duur heeft van pakweg 45 jaar. En tenzij je de loterij wint - wat sowieso geen slecht idee is, maar de kans is zo klein - is het de bedoeling dat je in deze periode voldoende loon binnenbrengt om je hele leven lang de boodschappen van te betalen. Je verdient (vooral) met werken je hele levensinkomen.

De jonge deeltijdwerker, dat is de kern van de zaak, schaadt haar levensinkomen. Voor de toekomst tekent ze in op een lagere baankans, een lager uurloon, een hogere kans om niet eens economisch zelfstandig te zijn, wat wil zeggen: voor de boodschappen te moeten teren op de zak van haar partner of van het collectief. Dit zijn de - onbedoelde - gevolgen van die vrije deeltijdkeuze. Ja, vrije tijd is echte welvaart (nu). En aantasting van je toekomstige verdienvermogen is ook echte schade aan je welvaart (maar die gevolgen merk je pas straks).

Oók jonge kinderloze vrouwen werken vooral in deeltijd

Niet alleen Nederlandse moeders zijn wereldkampioen werken in deeltijd. Ook jonge vrouwen zónder kinderen die beginnen met werken doen dat in meerderheid in een kleine baan. Hun mannelijke leeftijdgenoten werken wel overwegend voltijds.

Voor het collectief geldt evenzeer dat deeltijdwerk op de korte termijn bekeken prima is, maar op de langere termijn schade veroorzaakt. De kern van de zaak hierbij is: we investeren per kop pakweg 150 duizend euro belastinggeld in het onderwijs aan kinderen en jongvolwassenen. Dat zijn de publieke kosten van al die jaren schoolgaan. De juffen en meesters wier salaris we als collectief hebben betaald. We hebben er, als investeerder in nieuwe generaties, belang bij dat die investering rendeert.

Onze investering heeft sowieso (maatschappelijke) baten omdat het onderwijs mensen socialiseert en basiskennis bijbrengt. Maar de investering gaat ook in financiële zin renderen als mensen gaan werken, geld verdienen (en daarover belasting betalen, onder meer om weer nieuwe generaties naar school te kunnen laten gaan) en gedurende hun hele leven economisch zelfstandig zijn. We hebben er, als maatschappij, belang bij dat mensen uren maken.

En nee, dat moeten we niet overdrijven. Overbelasting is niet goed voor mensen. Werken is niet zaligmakend. Mensen hebben in fases van het leven zorgtaken. Vrije tijd is ook echt belangrijk. Enzovoort en zo verder. Maar in Nederland overdrijven we schromelijk de andere kant op. Individu én maatschappij hebben er alle belang bij de doorgeschoten deeltijdcultuur krachtig te gaan bestrijden.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Lees ook: 

Columnist Elma Drayer: 'Nederlandse vrouwen zijn sneue slachtoffers van eigen geloof in sprookjes.'(+)