Opinie

Debacle Volkswagen kan heel Europa kop kosten

Met het lot van Volkswagen staat of valt misschien wel Merkel, misschien wel het huidige Duitsland.

Beeld -

Duitsland is een land van bankwerkers en ingenieurs, en moralistische leraren. Duitsland denkt de ergste geschiedenis te hebben van alle landen. Edoch: Duitsland werd sinds het wereldkampioenschap voetbal in 2006 plotseling een land dat goed in zijn vel begon te zitten. Het werd een 'lockere Nation', een natie die het allemaal wel oké vond, en zichzelf ook. En intussen bouwde men meer auto's dan ooit te voren, elke week kwam er in China een dealer bij, en elders ook. En zo werd Duitsland in de afgelopen tien jaar een uitzondering in Europa. En dat breekt Duitsland nu op en Europa ook. Duitsland als magneet.


Als ooit het rare woord 'auto-da-fe' van toepassing was, dan is het wel nu met het schandaal rond Volkswagen, het karretje dat Hitler zoals bekend begin 1938 persoonlijk de wereld in bracht. Auto-da-fe (Spaans) slaat op het ritueel van boetedoening van door de inquisitie veroordeelde ketters en afvalligen. 'Mama Merkel' heeft de afgelopen weken met uitspraken over de vluchtelingencrisis als 'Wir schaffen das' misschien de grootste fout begaan in haar loopbaan, maar ze deed deze uitspraak ook om tegenover het 'dunkles Deutschland' een 'helles Deutschland' te schetsen. En dat vanwege 'Griekenland', en, natuurlijk, vanwege Hitler-Duitsland.


En zo is Volkswagen sowieso meer dan een zakelijk akkefietje. Met Volkswagen staat of valt misschien wel Merkel, misschien wel het huidige Duitsland. Hoofdartikelen met koppen als 'VW bedriegt autokopers, helaas gebeurt dat wel vaker' (NRC, 22 september) miskennen totaal de 'fall-out' van deze oplichterij met die emissie-getallen van die uitlaten van die wat sneue auto's als de Jetta. Waarom? Omdat we het hebben over een autofabrikant die, sinds juli 2015, Toyota en GM voorbijgestreefd is als grootste autofabrikant ter wereld. Omdat we het hebben over een enorme werkgever in het midden van Duitsland, Wolfsburg. Opel is daar al bijna ten onder gegaan, maar ook nog Volkswagen, in het hart van Duitsland?

Onbegrensde mogelijkheden

Amerika is het land van de onbegrensde mogelijkheden. Duitsland niet, dat is het land van extreme tegenstellingen, van de 'hochbürgerliche Leute' die je in Tatort ziet, tot de 'Chaoten' en de getatoeëerden in de grote steden. En natuurlijk al die immigranten. Duitsland is altijd een land - nou ja, gebied: Deutschland, aber wo liegt es? - van volksverhuizingen geweest. Maar de industriële cultuur van de mijn- en machinebouw - zoals Volkswagen - heeft als een soort strijkijzer gefungeerd over die verschillende culturen. Het strijkijzer van de discipline en de 'Ordnung'. Die 'Ordnung' is, zeker in Beieren, sinds begin september het raam uit, tot ontsteltenis van de Duitsers.

Wie nu denkt dat het 'maar' om Volkswagen gaat, miskent nog een belangrijk element in de tragedie die zich nu ontvouwt tussen Duitsland, in relatie met zichzelf, met Europa, en natuurlijk met de vluchtelingen. De media, zeker de Duitse, hebben zich afgelopen weken goeddeels ondergedompeld in de 'Willkommenskultur'. Elk Journaal in Duitsland laat een bankrekeningnummer zien na een item over de vluchtelingen. Intussen gaat de polarisatie tussen de 'Gutmenschen' die met applaus, een flesje fris en een knuffel op het station van München stonden, en de rechtse pyromanen die dit jaar al ruim zestig bestaande of beoogde asielcentra in de fik staken, door.

Dit weten we, maar we beseffen het nog niet genoeg.

Henri Beunders Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Extreme tegenstellingen

En wat we zeker nog niet genoeg besproken hebben, dat is de rol van de industrie, met name de auto-industrie. Medio september zei de topman van Daimler, Mercedes en zo, Dieter Zetsche, dat die vluchtelingenstroom weliswaar een 'herculesopgave' zou worden, maar hij zei direct daarna: 'Maar in het gunstigste geval kan het ook de basis zijn voor het volgende Duitse Wirtschaftswunder - zoals de miljoenen gastarbeiders in de jaren '50 en '60 heel wezenlijk tot de opbloei van de Bondsrepubliek hebben bijgedragen.' Natuurlijk, niet iedere vluchteling is een briljante ingenieur, maar ze hebben ondernemingszin. 'Precies zulke mensen zoeken wij bij Mercedes en overal in het land. Wie aan de toekomst denkt zal hen niet afwijzen.'

Duitsland is het land van de extreme tegenstellingen in Europa, ook in de taal: Heimweh; Fernweh; Lust; Angst; Torschluspanik; Wass sich liebt, das neckt sich; und so weiter. Ook de tegenstelling 'himmelhoch jauchzend, zum Tode betrübt' is een typisch Duitse uitdrukking.

Duitsland verkeerde economisch, politiek en cultureel tot nu toe in een uniek stabiele - ja zelfgenoegzame - positie in het verder zeer sombere Europa. Dat, en de neonazi-aanslagen als in Heidenau - 'triggerden' ook het applaus in München.

Het debacle van Volkswagen kan de omslag inluiden naar een economische crisis in Duitsland, en naar een wanhopig - zich in de steek gelaten voelend - Duitsland, dat niet alleen Merkel de kop kan kosten, maar heel Europa.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden