Deal met Libië schendt kernwaarde van de EU

Juist in deze tijd mogen we mensen niet terugsturen naar landen waar ze hun leven niet zeker zijn.

In Libië gestrande migranten bieden zich aan als arbeidskracht. Beeld Jeroen Oerlemans

'Als je sterft, dan sterf je'. Dat was het laatste wat Mohamed uit Eritrea hoorde toen hij door de Libische kustwacht op open zee aan zijn lot werd overgelaten.

Als het aan de voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk ligt, gaat er zo snel mogelijk meer geld naar diezelfde Libische kustwacht. Niet om te zorgen dat vluchtelingen zoals Mohamed in Europa veiligheid kunnen vinden, maar om te voorkomen dat zij Libië überhaupt uitkomen. Vrijdag praten Europese regeringsleiders in Malta over plannen om een afspraak te maken met Libië. Inzet: ervoor zorgen dat Europa zo min mogelijk last heeft van vluchtelingen en migranten.

Eigenlijk weet de EU zelf ook wel dat een fatsoenlijke overeenkomst met Libië onmogelijk is. In Libië is nauwelijks zinvol onderscheid te maken tussen de 'kustwacht', smokkelaars en de vele strijdende milities. Zij zijn allen nauw verweven in een complex geheel van politieke, economische en veiligheidsbelangen. Daar komt bij dat er niet één, maar meerdere regeringen zijn, ieder met een beperkte machtsbasis en twijfelachtige steun onder de bevolking. Afspraken maken met een van deze regeringen is een soort Russische roulette. We zetten ons geld in op een van de pionnen in een gewapend conflict en hopen er het beste van.

Om de zorgen weg te nemen van mensen die daarbij terecht vraagtekens zetten, kwam de buitenlandcoördinator van de EU met een toelichting op de plannen. Ze benadrukte de goede samenwerking met 'de Libische autoriteiten'. De EU werkt volgens Federica Mogherini ook samen met Libische gemeenten, omdat die 'ooit zijn verkozen' en omdat ze 'een soort van controle hebben'. Ooit verkozen? Een soort van controle? Dat klinkt veelbelovend.

Ondanks alle onzekerheden rond een afspraak met Libië is één ding duidelijk: vluchtelingen en migranten zijn er de dupe van. De kans dat de EU gaat meebetalen aan mensenrechtenschendingen is bovendien levensgroot. Onderzoek van Amnesty International toont namelijk aan dat vluchtelingen en migranten in Libië vogelvrij zijn. De omstandigheden in detentiecentra, waar zij soms maandenlang worden vastgehouden, zijn mensonterend. Gedetineerden, onder wie kinderen, worden routinematig blootgesteld aan marteling en seksueel geweld. Mensenhandel en dwangarbeid zijn een belangrijke bron van inkomsten voor milities, die vaak betrokken zijn bij de detentiecentra.

'Als we niet in actie komen is 2017 een nieuw triest recordjaar'

De speciale EU-migratietop deze week is cruciaal, volgens EU-voorzitter Malta. Drastische maatregelen zijn nodig. Maltese minister Binnenlandse Zaken: 'stroom migranten moet stoppen' (+)

Toch wil Tusk de plannen voor een muur op zee doorzetten. Een belangrijke reden daarvoor is volgens hem te voorkomen dat populisten in Europa aan de macht komen, want dan komen de kernwaarden van de EU in gevaar.

Een van de belangrijkste afspraken die we na de Tweede Wereldoorlog maakten, is dat we mensen niet terugsturen naar landen waar ze hun leven niet veilig zijn. Dit uitgangspunt over de bescherming van mensen is zo'n kernwaarde.

De onnavolgbare redenering van Tusk toont maar weer eens aan hoe diep de morele crisis is waarin Europa zich bevindt. Juist in tijden van maatschappelijke en politieke spanningen, moeten we vertrouwen op principiële afspraken die we hebben gemaakt.

Anders kijken we over een tijdje achterom en komen we er achter dat er weinig over is om te verdedigen.

Eduard Nazaraski is directeur van Amnesty International Nederland.

Eduard Nazarski, directeur Amnesty International Nederland.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden