De Zwarte Pietendiscussie is niet schadelijk, eerder gezond

Schrijver H.M. van den Brink (61) was zelf Zwarte Piet, maar is nu voorstander van de regenboog-Piet.

H.M. van den Brink: 'Mensen zijn bang voor verandering, daar kun je begrip voor hebben.' Beeld Ivo van der Bent

Oude opvatting

'Zwarte Piet is een grappige verkleedpartij. Het is Nederlandse folklore. Mijn zwarte en bruine familieleden - kinderen van mijn broers en aangetrouwde schoonzussen - vonden dat geloof ik ook. Het was in elk geval geen issue. Ik speelde zelf ooit enthousiast Zwarte Piet voor kleuterklassen, inclusief rare stem en dom gedrag. Mijn kinderen hebben een paar jaar geleden nog veel moeite gedaan om mee te mogen lopen met de intocht van Sinterklaas in Amsterdam, pikzwart geschminkt. Ik was ontroerd.'

Het kantelpunt

'Ik realiseerde me na de eerste acties dat we in de Zwarte Pietendiscussie de verkeerde vraag stellen. De vraag is niet: wat voor gevoel heb ik zelf bij die figuur? Daarop kun je antwoorden: ik ben geen racist, het is een onschuldig spelletje. De vraag moet zijn: als andere mensen er heel heftig aanstoot aannemen, wil ik er dan toch mee doorgaan? Dan is mijn antwoord: nee. Ik heb geen bijzondere behoefte om andere mensen te kwetsen of te beledigen als daar geen majeur belang mee is gemoeid. Dat laatste is hier niet het geval. Vind ik. Als iemand anders dat belang wel ziet, zal zijn antwoord 'ja' zijn. Dat mag. Daarvoor hebben we vrijheid van meningsuiting.

'Het gaat in deze kwestie niet zozeer om wie er gelijk heeft. Er is geen absoluut gelijk. Of andermans gevoelens terecht zijn, daar ga ik niet over. We hebben wel allemaal belang bij een fatsoenlijke samenleving. Sommige politici proberen zich van het thema meester te maken en creëren daarbij een tegenstelling tussen een traditie die 'van ons' is en die wordt aangevallen door 'de anderen'. Maar die zogenaamde anderen horen ook gewoon bij ons. Dus zullen we met ieders belangen rekening moeten houden. Gelukkig is traditie een betrekkelijk iets. Veel tradities zijn tegen het einde van de 19de eeuw of nog later verzonnen in het kader van de natievorming. Geen probleem om ze te veranderen. Zwarte Piet is nog helemaal niet oud. Het kinderfeest wordt echt niet bedorven als hij een andere kleur heeft.'

Nieuwe opvatting

'De tijd van Zwarte Piet is voorbij. Folklore verandert, behalve als een cultuur versteend is, dood. Regenboog-Piet is een goed idee. Het zwart schminken van witte mensen kan geen principe zijn. Het PVV-voorstel om de kleur van Zwarte Piet bij wet voor te schrijven zou ik schandelijk noemen, als het niet ook zo belachelijk was. Maar ik zou het ook onzin vinden als er nu een wettelijk verbod op Zwarte Piet kwam.

'Van mij hoeft het verschijnsel ook niet van de ene op de andere dag afgeschaft te worden. Amsterdam doet het verstandig door de verandering nu gestaag door te zetten, want dat doet recht aan de gemengde bevolking van de stad. Ik kan me best voorstellen dat er gemeenschappen zijn waar het langer duurt. Mensen zijn bang voor verandering, daar kun je begrip voor hebben. Maatschappelijke opvattingen zijn niet onwrikbaar, dat is ook het thema van mijn laatste roman Dijk. Soms kunnen twee standpunten tegelijk waar zijn, afhankelijk van de persoon, de tijd en de plaats. De vraag is: hoe ga je daarmee om?

'Ik vind dat in onze samenleving kwesties steeds vaker in valse tegenstellingen worden gegoten. Daardoor wordt het gesprek onmogelijk. De Zwarte Pietendiscussie an sich is niet schadelijk, eerder gezond. De politisering van onze cultuur is dat wel. Het is griezelig dat in Nederland geleidelijke ontwikkelingen langzamerhand verdacht zijn, dat je meteen stelling moet kiezen en dan bij een partij hoort. Je bent ofwel nationalist, ofwel een volksverrader die de ondergang van de natie nastreeft.

'Nederland beroemt zich vaak op zijn openheid en tolerantie. Dat heeft nooit geklopt, en zeker nu niet. Op weinig plaatsen in Europa trekt een politieke beweging die het sluiten van grenzen en het discrimineren van een godsdienst propageert zoveel kiezers. Geert Wilders eist respect voor een retoriek die in alles respectloos is. En voor wat betreft Sint en Piet: de kern van dat verhaal was nog niet zo lang geleden dat een keer per jaar een man met een mijter en een groot boek verscheen, die oordeelde of kinderen wel braaf waren geweest. Alleen wie zoet was, kreeg lekkers. De stouterds werden geslagen met een takkenbos, in de zak gestopt en mee naar Spanje genomen - ze zagen papa en mama nooit meer terug. Die traditionele kern is in een jaar of twintig, dertig geheel en geruisloos gesloopt. Daar hoor je Wilders niet over. Maar zwarte schmink, huidskleur, zou opeens van essentieel belang zijn voor het feest? Daar zit toch echt een verdacht luchtje aan.'

Het effect

'Ik ben mezelf met andere ogen gaan bekijken. Door en dankzij de ogen van anderen. Dat is winst, een verrijking. Ik zie mezelf met mijn zwarte hoofd op dat schoolplein tussen de kleuters staan en denk nu: best wel een beetje raar. Ik speel tegenwoordig dus liever de gutmensch Sinterklaas.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.