Opinie

De Zwarte Piet-discussie is als een vulkaan

De discussie over Zwarte Piet is als een vulkaan: op het eerste gezicht een oppervlakteverschijnsel, maar bij nadere beschouwing een uiting van dieper liggende maatschappelijke spanningen die tot nieuwe uitbarstingen kunnen leiden.

Twee Zwarte Pieten Beeld belga
Twee Zwarte PietenBeeld belga

In de Zwarte Piet-discussie staan verschillende groepen tegenover elkaar. Aan de ene kant zijn er de tegenstanders, die Zwarte Piets karikaturale uiterlijk, zijn knechtenrol en zijn soms wat dommige optreden in verband brengen met racisme en het slavernijverleden. Aan de andere kant zijn er de voorstanders, die zich verzetten tegen het verdacht maken van wat zij zien als een onschuldige en waardevolle traditie. Tot deze voorstanders kunnen ook mensen worden gerekend die alle ophef onnodig vinden. Zij proberen de discussie te beëindigen door haar voor onzinnig te verklaren.

Ons inziens brengen beide groepen een legitiem punt naar voren, dat echter verloren dreigt te gaan door de hoge toon van het debat. De voorstanders maken hun punt bovendien onvoldoende expliciet.

Met de tegenstanders zijn wij van oordeel dat Zwarte Piet voor sommige mensen beledigend kan zijn. Het is nogal gratuit dat te ontkennen als je zelf niet tot de beledigde groep behoort. De misvatting dat zwarte mensen inferieur zijn heeft door de eeuwen heen veel aanhangers gehad en onnoemelijk veel leed veroorzaakt. De meeste voorstanders van Zwarte Piet erkennen dit en hebben niet de geringste racistische bedoeling wanneer zij het Sinterklaasfeest vieren. Maar goede bedoelingen zijn niet genoeg. Ook onbedoeld kwetsen van medemensen moet zo veel mogelijk worden vermeden.

Legitiem punt

Toch hebben ook de voorstanders een legitiem punt, al maken zij dit zelden expliciet. Door globalisering en technische vooruitgang verandert de wereld razendsnel. Mensen worden diep geraakt door een crisis die zich volledig boven hun hoofd lijkt af te spelen en die gevoelens van machteloosheid en angst oproept. De Zwarte Piet-discussie biedt een handvat dat dankbaar wordt aangegrepen om deze gevoelens te uiten. Door de globalisering verliezen sommige mensen bijvoorbeeld buiten hun schuld hun baan. De verleiding kan dan groot zijn om de 'afschaffing van Sinterklaas' als een verschijnsel van dezelfde ongewenste ontwikkeling te zien. Nederland is niet meer wat het was, de samenstelling van de bevolking verandert, banen zijn niet meer zeker. Wat is eigenlijk nog wel zeker? Zo wordt de Zwarte Piet-discussie een vehikel voor het uiten van zorgen die grotendeels schuilgaan onder de oppervlakte.

De discussie kan alleen vrucht dragen als beide groepen recht doen aan elkaars legitieme zorgen. De voorstanders van Zwarte Piet zouden welwillend moeten staan ten opzichte van pogingen de beledigende elementen uit de traditie weg te nemen. De tegenstanders van Zwarte Piet zouden de behoefte aan stabiliteit en eigenheid in een veranderende wereld serieus moeten nemen.

Elkaar op hoge toon verwijten maken past daar niet bij. De voorstanders van Zwarte Piet zijn over het algemeen geen racisten, de tegenstanders willen de Nederlandse cultuur niet afschaffen. Als wij deze relatief overzichtelijke kwestie al niet kunnen oplossen, wat betekent dat dan voor problemen als de globalisering en de toegenomen spanningen tussen mensen met verschillende religieuze en culturele achtergronden? Deze spanningen zoeken als vloeibaar gesteente een weg naar de oppervlakte. We kunnen maar beter zorgen dat we met uitbarstingen weten om te gaan.

Reinout Wibier is hoogleraar Privaatrecht aan de Universiteit van Tilburg.
Marc Colsen
is student filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden