Column Sheila Sitalsing

De zorgen van politici over bubbels en nepnieuws – die zijn pas echt gevaarlijk

De filterbubbel bestaat niet. Het stond zaterdag in deze krant, dus is het waar. Dat mensen hulpeloos opgesloten zitten in capsules waarin ze alleen maar nieuws en meningen zouden tegenkomen die het eigen gelijk bevestigen en het eigen wereldbeeld weerkaatsen, waarin alle intellectuele nieuwsgierigheid naar andere perspectieven zou worden gesmoord, waarin ze zich niet zouden kunnen voorstellen dat er mensen zijn die anders over de dingen denken dan zij, met wederzijds onbegrip en polarisatie als gevolg: het is de zoveelste theorette over hoe mensen informatie verzamelen en verwerken die op weinig bewijs blijkt te steunen.

Thuis hadden we al langer zo’n vermoeden. Als ik alle ruzietjes, ophef, linkjes naar ‘nieuws dat je zal verbazen!’, papers met nieuwe inzichten over gewichtige zaken, en geschifte complotdenkers uit mijn capsules zou willen weren, zou ik de godganse dag bezig zijn. Bovendien komen we weleens op straat, en daar vertellen de mensen geregeld dingen die we nog niet wisten, en hebben de mensen verrassend uiteenlopende meningen, en best vaak helemaal geen mening, wat wel zo verfrissend is.

Precies dat blijkt uit diverse onderzoeken naar de overschatting van wat ‘de echokamer’ is gaan heten, zo zochten Niels Waarlo en Laurens Verhagen voor ons uit: mensen zitten zich misschien op sociale media een beetje eenzijdig te informeren (wat nog best moeilijk is, want als je niet uitkijkt sijpelt er van alles waar je niet om gevraagd hebt doorheen), maar ze hebben ook nog een leven offline waarin ze een tv-bulletin zien, een stukje radio horen, een krant lezen, andere mensen spreken.

Van al dat rondhangen op online platformen kun je volgens heus onderzoek zelfs juist nieuwe dingen opsteken, en mensen tegenkomen die je op straat niet tegenkomt. Ook daar waren we thuis al achter; sinds ik de halve dag zit te klikken op al die linkjes met ‘nieuws dat je zal verbazen!’ en al die belangwekkende papers, zijn er nieuwe werelden voor me opengegaan.

Eerder al werden de grote woorden over nepnieuws dat ‘onze democratie zou ondermijnen’ ontzenuwd door de nuchtere nepnieuwsonderzoeker Peter Burger. Want ja, er zijn uiteraard mensen die menen te weten dat de kijkcijfers van Robert Jensen door vuige linkse krachten naar beneden zijn gemanipuleerd teneinde hem van tv te kunnen knikkeren, omdat het op Facebook heb gestaan. En ja, het wemelt online van de onzinclaims over superfoods, en anti-vaccinatiezeloten zul je altijd hebben. Maar er is geen doorslaggevend bewijs dat de internetgebruiker bedolven raakt onder nepnieuws, legde Burger eerder in de Volkskrant uit. En zelfs áls dat het geval zou zijn, zei hij, is ‘het idee dat je groepen mensen met valse beweringen van alles kunt wijsmaken en hun stemgedrag kunt veranderen, strijdig met decennia aan onderzoek naar politieke communicatie.’ De grote filosoof Bob Marley zei dat in 1975 al, in iets andere bewoordingen.

Dit soort bevindingen weerhoudt allerlei politici er evenwel niet van om zich niet alleen grote zorgen te maken over bubbels en echokamers en nepnieuws, maar er ook dadendrang aan te verbinden. Neigingen tot ingrijpen en bijsturen te ontwikkelen. Daar wordt het gevaarlijk. Een overheid die zich op basis van flinterdun bewijs met de vrije informatievoorziening gaat bemoeien, omdat het ‘slecht zou zijn voor de democratie’, bewijst zelf de democratie een slechte dienst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden