Column Koen Haegens

De zorg en het onderwijs zijn getuige van een historische uittocht. Een loonslavenexodus

Wat is er aan de hand met de zzp’er? Jaar in, jaar uit is ons verteld dat zelfstandigen zonder personeel een ramp zijn voor de arbeidsvoorwaarden. Het CBS becijferde in 2016 dat ze gemiddeld tien procent minder verdienen dan werknemers in loondienst – beroepsgroepen als artsen, consultants en ict’ers daargelaten. Velen bouwen geen pensioen op. Ze zijn minder vaak verzekerd tegen ziekte of arbeidsongeschiktheid, met als resultaat dat ze volgens de critici ook nog eens een buitenproportioneel beroep doen op de verzorgingsstaat.

Inmiddels telt Nederland bijna 1,1 miljoen zzp’ers en lijkt er iets heel anders te gebeuren. Laat ik me beperken tot de publieke sector. Ziekenhuizen, de thuis- en ouderenzorg, gehandicapteninstellingen, zelfs scholen: ze kampen met leegloop. Vast personeel versnippert massaal het arbeidscontract, om zich direct te laten inhuren als zelfstandige. Nederland is getuige van een historische uittocht. Een loonslavenexodus.

Dankzij de krappe arbeidsmarkt kunnen de zelfstandige operatieassistenten en thuiszorgers meer vrijheid opeisen om te bepalen welke taken ze wel en niet willen doen. Werkdruk? Weg ermee. En uiteraard verdient het beter. Verpleegkundigen kunnen volgens berichten in deze krant 80 euro per uur vragen. Zorginstellingen klagen dat de tarieven in één jaar tijd met 10 tot 12 procent zijn gestegen. Kom daar maar eens om bij een cao-onderhandeling.

Natuurlijk zadelt dat de rest van de werkvloer met problemen op. De overgebleven collega’s in loondienst vrezen op te draaien voor ondankbare klusjes. Het jaagt de instellingen op kosten. Het blijkt, geheel volgens de tijdsgeest, een individualistische oplossing voor een collectief probleem. Maar is dat asociaal? Of betalen de zzp’ers de met nullijnen smijtende Haagse politici met gelijke munt terug, nadat die jarenlang misbruik hebben gemaakt van hun hart voor de patiënt, leerling en cliënt?

Beeld ANP

Precies daartegen staken deze week de leraren die wél in dienst zijn. Op 20 november volgen 200 duizend ziekenhuismedewerkers. Dat is niet makkelijk op een plek waar zieke mensen wachten op hun operatie. Maar hier komt de zzp-dreiging van pas. De ziekenhuizen willen niet 5 procent meer loon betalen? Dan zeggen straks nog veel meer verpleegkundigen hun baan op, met alle kosten van dien.

De zelfstandigen staken, kortom, met de voeten. In Nederland is dat zeldzaam. In het buitenland niet. Waarom was de ongelijkheid in de Verenigde Staten lange tijd kleiner dan in Europa? Een van de verklaringen is de overvloed aan goedkoop land. Arbeiders aan de oostkust hoefden geen genoegen te nemen met hongerloontjes. Ze konden altijd westwaarts trekken. In de 21ste eeuw doen Oost-Europese arbeidsmigranten iets vergelijkbaars. De werkgevers in Polen hebben mede door hun vertrek de reële lonen fors moeten verhogen – alleen al sinds 2008 met een vijfde.

Straks, als de werkloosheid oploopt, zal menig verpleger of leraar met heimwee terugblikken op de veilige vaste verbintenis. Voor nu fungeren ze voor één keer niet als stakingsbreker. De zzp’ers zijn de stok achter de deur. Het geheime wapen in de strijd om de publieke sector.

Meer verdienen, meer keuzevrijheid en meer tijd voor de cliënt: 

Waarom zzp’en in de zorg loont – maar er zijn ook nadelen

Lees ook ons liveblog over de onderwijsstaking. Maar liefst 4.200 scholen sluiten, maar minister Slob komt niet over de brug met extra geld

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden