Column Erdal Balci

De zich bevrijdende Koerdische vrouw is de islamist een doorn in het oog

Islamisten van alle kleuren zijn over geen enkele zaak zo eensgezind als over de Koerden. Zowel bij het gitzwarte IS als bij de ‘milde’ Moslimbroeder zijn de Koerdische strijdkrachten, die de afgelopen jaren als bondgenoten van het Westen het Kalifaat hebben verdreven uit Irak en Syrië, de grote vijanden die een kopje kleiner moeten worden gemaakt. Deze haat voor de Koerdische rebel is weliswaar opgepookt door de recente oorlog, maar heeft veel diepere wortels: de zich bevrijdende Koerdische vrouw is voor de islamist een doorn in het oog.

In de islamitische wereld kun je met het ideaal van vrouwenemancipatie twee dingen doen: het op je buik schrijven of wachten op extreme omstandigheden waarin vrouwen hun kansen grijpen. Oorlog biedt wel de beste kansen. Vaak vechten vrouwen dan niet alleen tegen de vijand, maar dankzij hun opofferingsgezindheid en moed ook voor meer gelijkheid tussen man en vrouw.

De Turkse dichter Nazim Hikmet schreef vlak na de bevrijdingsoorlog van de Turken de volgende verzen over de Turkse vrouwen van zijn tijd: ‘En de vrouwen, onze vrouwen, met hun angstaanjagende en vruchtbare handen, hun dunne, kleine kinnen, hun grote ogen. Onze moeders, onze vrouwen, onze geliefdes, die sterven zonder geleefd te hebben. Onze vrouwen, die pas aan tafel mogen nadat de ossen zijn uitgegeten...’

De combinatie van de bevrijdingsoorlog, deelname van de vrouwen aan die oorlog en de modernistische ideeën van de nieuwe leider Kemal Atatü rk haalden een groot deel van de door Hikmet beschreven onderdrukte, analfabete, achtergestelde Turkse vrouwen uit de omstandigheden van religieuze en culturele gevangenschap.

Het nieuwe regime was gefocust op het verspreiden van het Turkse nationalisme en discrimineerde de Koerdische minderheid zodanig dat het Koerdische deel uit zelfbehoud was gedwongen om in zijn schulp te kruipen. Het Turkse modernisme kwam als een bedreiging voor de Koerdische taal en identiteit. Men wees dat modernisme af.

Met het gevolg dat de Koerdische vrouwen vijftig jaar moesten wachten op de komst van andere extreme omstandigheden om uit de wurggreep van het patriarchaat te komen. Die mogelijkheid diende zich aan met het separatisme van de PKK. De Koerdische jonge mannen en vrouwen die zich bij deze marxistisch-leninistische guerrillabeweging aansloten, werd de overwinning op het Turkse leger beloofd. De oprichting van de Koerdische natiestaat was het doel, een staat waar ­kapitalistische structuren bij het grofvuil waren gezet.

De PKK ging ver om haar doelen te halen. Er werden executies in eigen kring uitgevoerd om kritische geluiden te doen verstommen. Bommen gingen af in stadscentra. Onderwijzers in het Koerdische gebied werden ontvoerd en vermoord om het signaal af te geven dat alle invloed van de Turkse staat niet welkom was.

Hoewel men het spel hard speelde, werd geen van de hoofddoelen gehaald. Wel had een aanzienlijk deel van de Koerdische vrouwen in die omstandigheden van oorlog en ellende in een paar decennia het juk van het religieuze patriarchaat van zich afgegooid. In een gebied waar meisjes als concubines werden weggegeven, jonge vrouwen niet mochten praten in het bijzijn van mannelijke gezinshoofden en bij bosjes slachtoffer werden van eerwraak, had de loop van het geweer geen onafhankelijk Koerdistan gebracht maar wel vrouwenemancipatie.

Ze waren nu ‘heilige moeders’ die hun kinderen naar de bergen stuurden. Ze kregen een status van gelijkheid door zelf de bergen in te gaan, in dezelfde kleren als hun mannelijke geestverwanten, met dezelfde kalasjnikovs om de schouders. Ze gingen de legale politiek in en zetten de strijd in de Koerdische partij HDP voort, niet achter de mannen, maar naast hen.

Het waren ook deze Koerdische vrouwen die schouder aan schouder met de Koerdische mannen de verschrikkelijke IS-monsters op de knieën hebben gekregen. Ze deden dat onder de naam YPG, omdat de discutabele geschiedenis van de PKK wellicht ook voor hen te zwaar is om te dragen. De wereld heeft dat ­ grotendeels begrepen en heeft deze letterlijk vrijgevochten vrouwen in de armen gesloten.

Behalve de islamisten. Voor hen zijn deze vrouwen de voorbode op rebellie in hun eigen dorpen en steden in het Midden-Oosten en in de rest van de wereld. Zij hebben achthonderd miljoen vrouwelijke slaven tot hun beschikking en willen geen scheurtjes in hun slavernijsysteem. Daarom willen ze meer dan alles de YPG-vrouwen vernietigen. Het zijn namelijk die Koerdische vrouwen die hebben bewezen dat secularisatie zelfs achter de muren van een ­gevangenis wortel kan schieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden