Opinie The Big Picture

De zeventigste verjaardag van de Navo: wereldpolitiek als familiedrama

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Donald Trump (rechts voor) begroet Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad (midden, onder) bij een familiefoto tijdens een NAVO-top in Brussel. Beeld EPA

Er is een verjaardag maar uit alle macht probeert men het familiehoofd buiten de deur te houden. Te dominant. Een paar keer al ging het mis. Dreigde hij met één schot alles te zullen platleggen. Dus mijdt men hem liever even. Er komt een feestje zonder hem. Arme familie. Wie kent haar niet? Het is de Navo.

Deze week was het zeventig jaar geleden dat het bondgenootschap werd opgericht. Bij vorige verjaardagen kwamen de leiders van de lidstaten bijeen om dat te vieren. Nu verzamelden zich alleen de ministers van Buitenlandse Zaken. De ceremonie was bescheiden gehouden, er werd vooral vergaderd.

De Navo heeft voorlopig geen trek in een top met de Amerikaanse president Trump. De ontmoetingen in 2017 en 2018 liepen uit op een confrontatie. Een Navo-diplomaat die bij de ‘horror-top’ van vorig jaar was, vertelde me hoe hij Trump had horen opscheppen dat hij ‘met een enkel schot hier alles zou kunnen platleggen’. De verjaardagstop is nu helemaal naar het einde van het jubileumjaar verschoven en zal in december in Londen worden gehouden. Hoe verder weg, hoe beter. Niets menselijks is politici vreemd: niemand kan om het hoofd van de clan heen, hij is de baas en heeft het geld, maar niet te vaak langskomen graag. Wereldpolitiek als familiedrama.

Al veertig jaar volg ik de Navo. Geregeld was er ruzie in huis: over de mate waarin de Europeanen op Amerikaanse zak teren, over de plaatsing van nieuwe kernraketten in Europa, over de Irak-oorlog. Maar de gelederen sloten zich altijd als het erop aan kwam. Tegen fel verzet in van de vredesbeweging werden in 1983 nieuwe INF-raketten opgesteld als tegenwicht voor soortgelijke Sovjetwapens. Na de aanslagen van 11 september 2001 door islamitische terroristen werd artikel 5 uit het Navo-handvest voor het eerst geactiveerd: een aanval op een is een aanval op allen. En na de annexatie van de Krim door Rusland in 2014 kwam er een einde aan de defensiebezuinigingen.

Het grote succes van de Navo was de overwinning op Sovjet-Rusland in de Koude Oorlog. Ik ben ervan overtuigd dat het stationeren van de INF-raketten een beslissend moment was. Het Westen worstelde met zichzelf, miljoenen protesteerden in de straten, Moskou zaaide verdeeldheid, maar uiteindelijk lieten de Navo-regeringen zich niet uiteenspelen en zetten ze de uitvoering van het plaatsingsbesluit door.

Het was na de Cubacrisis het gevaarlijkste moment in de geschiedenis van het bondgenootschap. De Sovjetleiding was in paniek. Zij vreesde een verrassingsaanval en liet met kernwapens uitgeruste vliegtuigen op gereedmaken Oost-Duitse bases om meteen te kunnen opstijgen. Het liep goed af. Kort daarna trad Sovjetleider Gorbatsjov aan. Hij concludeerde uit de nederlaag tegen de Navo dat het anders moest in de Sovjet-Unie en gaf alles weg. Mogelijk was het niet zo gelopen als de vredesbeweging in 1983 had gewonnen. Overigens kreeg die later de door haar gewenste ontwapening.

Na het wegvallen van de Sovjetvijand viel de disciplinerende werking van een existentiële dreiging weg. Ik schreef in 1999 dat dit het einde van de alliantie zou kunnen betekenen. De Amerikaanse omverwerping van de Iraakse dictator Saddam in 2003 spleet inderdaad het bondgenootschap. Maar het bestaat nog. Het is met 29 lidstaten groter dan ooit. Ik had ongelijk, maar het is ook waar dat de Navo pas weer een beetje de oude is geworden na de terugkeer van Rusland als tegenstander. Het was niet helemaal onzin wat ik destijds beweerde.

Ook blijft het zo dat de Navo soms zelf haar grootste vijand is. Op haar zeventigste is het Trump die de eenheid zo op de proef stelt dat de Atlantische familie graag het IJzeren Gordijn uit de kast zou willen halen, om het ditmaal om hem heen te zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden