De zaak Spijkers is een blamage

Volgens Ernst Hirsch Ballin moeten ‘hoge waarden’ in de praktijk worden gerealiseerd. Dan moet hij meer doen voor klokkenluiders.

Joep van der Vliet

Minister van Ernst Hirsch Ballin vindt dat van politici mag worden verwacht ‘dat ze trouw blijven aan hun ethische oriëntatie, mits ze de discipline aanvaarden van de democratische rechtsstaat, in het bijzonder het respect voor iedere medeburger’. De ‘funderende waarden van respect, vrijheid en veiligheid’ moeten wel in de praktijk van alledag worden gerealiseerd, aldus Hirsch Ballin om zo het vertrouwen in de rechtsstaat te schragen. Wie zou daar tegen zijn?

Maar the proof of the pudding is in the eating, ook voor deze vooraanstaande bestuurder. Van hem mag in ieder geval worden verwacht dat hij het vertouwen in de rechtsstaat niet ondermijnen. Dat is echter wel het geval in de zaak van klokkenluider Fred Spijkers die deze week opnieuw in de aandacht staat. Zijn problemen zijn na 24 jaar nog steeds totaal niet opgelost.

Eigen schuld

Hoe zat het ook al weer? De zaak begon met een ongeval met de AP-23 mijn, een mijn met een ontwerpfout. Defensie was sinds 1970 op de hoogte van die fout, maar deed niets. In 1984 kwam de, dan 27-jarige, Defensiemedewerker Rob Ovaa bij een proefneming met de instabiele AP-23 om het leven. Fred Spijkers, maatschappelijk werker bij Defensie, kreeg nog die zelfde dag de opdracht om de weduwe te vertellen dat Ovaa door eigen schuld om het leven kwam.

Spijkers weigerde, omdat het in strijd was met de waarheid. Defensie en Binnenlandse Zaken persisteerden bij hun (onware) standpunt tot 1997. Gaandeweg logen bewindslieden de Tweede Kamer hierover tientallen keren voor. Spijkers werd uit zijn functie gezet. Zijn rechten werden met voeten getreden, de overheid maakte misbruik van bevoegdheden en pleegde regelrechte misdrijven ten nadele van Spijkers. Spijkers’ leven is verwoest.

De regering sloot in 2002 een vaststellingsovereenkomst met Spijkers, niet uit eigen beweging, maar omdat de weduwe Ovaa haar zaak (die ook al twintig jaren sleepte) met die van Spijkers verbond. Spijkers was de enige die haar had gesteund tegen de overheid.

Schadevergoeding

In het licht van de uitspraken van minister Hirsch Ballin is het vreemd dat Spijkers’ problemen nog steeds niet zijn opgelost. Zo zijn de dossiers over Spijkers bij alle denkbare instellingen verwijderd – hij is administratief dood. Daarom kan hij zijn aanspraken op achterstallig inkomen en pensioen niet realiseren. Hij kan bovendien de aan hem betaalde schadevergoeding van 1,6 miljoen euro niet gebruiken, omdat Financiën een aanslag oplegt van 900.000 euro. Defensie heeft in de vaststellingsovereenkomst beloofd die aanslag te betalen, maar doet dat niet. Evenmin heeft Defensie zijn advocaten betaald, zoals via de vaststellingsovereenkomst is toegezegd.

Al met al voert de regering de overeenkomst niet behoorlijk uit en levert dus een wanprestatie. Is dat de manier waarop de ‘funderende waarde van respect voor de individuele burger’ blijkt volgens de ‘ethische oriëntatie’ van onze regering?

In het blad Openbaar Bestuur stond op 7 maart een kritisch artikel over de zaak Spijkers. Daarin werd het optreden van overheidsdienaren en verantwoordelijke politici getoetst aan rechtstatelijke en beroepsethische normen. De conclusie was dat het veelal immoreel en soms regelrecht kwaadaardig was. Deze conclusie verdraagt zich slecht met de waarden van de rechtsstaat Hirsch Ballin zo hoog in het vaandel draagt.

Die waarden eisen dat de regering de problemen van Spijkers oplost – dat kan zij immers in een handomdraai. Een weigering om dat te doen staat in schril contrast met wat Hirsch Ballin belooft: dat zijn ‘hoge waarden in de praktijk van alledag moeten worden gerealiseerd’, vooral door ‘bescherming van mensen in kwetsbare situaties'.

Als de minister trouw wil blijven aan zijn ethische oriëntatie moet hij Spijkers recht doen.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden