De wrange paradox van homo-datingapp Grindr: juist de privacy vormt een gevaar

Een man werd dit weekend in elkaar geslagen toen hij een date dacht te hebben via de app Grindr. Het is een wrange paradox, betoogt schrijver Maurits de Bruijn: de anonimiteit die ervoor zorgt dat de app zo aantrekkelijk is voor homo's vergroot niet alleen hun veiligheid, hij maakt de app ook gevaarlijk.

Maurits de Bruijn: 'De app is binnen een mum van tijd geïnstalleerd, een gesprek is zo begonnen.' Foto ANP

Ik was zeventien toen mijn moeder me vroeg of ik verliefd was. ‘Ja’, antwoordde ik. ‘Op een jongen?’, vroeg ze. Nog een ‘ja.’ Mijn moeder reageerde vrijwel woordeloos. Ik las een zorgelijke blik in haar ogen en vroeg haar waar die vandaan kwam. ‘Ik ben bang dat je het moeilijk gaat krijgen’, zei ze. ‘Dat je jezelf in gevaar brengt.’

Meer zei ze niet, meer vroeg ik niet.

Nederlandse LHBTQ’ers vormen een kwetsbare groep. Daten en seks brengen voor hen talloze risico’s met zich mee. Sinds haar lancering in 2009 daten duizenden Nederlandse homomannen via Grindr: een app waar gebruikers zichzelf presenteren op zoek naar seks, romantische liefde of vriendschap. Inmiddels wordt de Tinder-voorloper wereldwijd door vijf miljoen mensen gebruikt, Nederland telt 15.000 adepten. Seks, intimiteit en vriendschap tussen mannen zijn vanwege het gebrek aan acceptatie altijd afhankelijk geweest van plekken die aan het zicht onttrokken zijn: undergroundclubs, cruising-plekken, sauna’s en bosstroken langs de snelweg. Datingsites en apps als Grindr hebben die functie deels overgenomen. Homo's omarmen sociale media en nieuwe technologie in rap tempo om zo hun eigen schemerplaatsen in het digitale universum te creëren. Emoji vervangen de gekleurde zakdoeken waarmee cruisers decennialang aangaven naar wat voor seks ze op zoek waren.

Maar of die plekken nu in fysieke vorm bestaan of in de digitale luwte; bezoekers zijn altijd ten prooi gevallen aan criminaliteit. Het gold voor de bosjes, het geldt voor Grindr.

Antihomogeweld

De app kwam deze week in het nieuws nadat een man in Dordrecht in elkaar geslagen was. Hij had via Grindr afgesproken op een parkeerplaats, waar hij niet zijn date, maar een groep van zestien gewelddadige mannen aantrof, die hem ernstig mishandelden. Een tweede man wist de daaropvolgende nacht nog maar net te ontkomen aan het antihomogeweld van dezelfde groep.

Eind februari raakte de 17-jarige Orlando Boldewijn vermist na twee Grindr-dates. Een week later werd zijn levenloze lichaam gevonden in het Böttgerwater in de Haagse wijk Ypenburg. Nog steeds is onduidelijk wat er die avond precies is gebeurd, maar de discussie over Grindr en de veiligheid van zijn gebruikers is sindsdien opnieuw opgelaaid.

In 2013 werden datingapps als Grindr en Tinder 55 keer genoemd in processen-verbaal in Engeland en Wales, zo blijkt uit cijfers van persagentschap Press Association. In 2014 ging het om 204 meldingen van moord, verkrachting en kindermisbruik, het jaar daarop steeg dit aantal tot 412, in 2017 ging het om 676 zaken. Ook elders wordt Grindr met regelmaat in verband gebracht met criminaliteit. Afgelopen december deden vier mannen aangifte nadat ze via de app in de hoop op een date naar een appartement in Dallas, Texas waren gestuurd. Daar werden ze mishandeld en beroofd.

Laagdrempeliger

Bezoekers van homo-ontmoetingsplaatsen werden en worden net zo goed geconfronteerd met intimidatie, berovingen en moord. Het geweld is van alle tijden, maar een groot verschil is dat gebruik van Grindr laagdrempeliger is dan het bezoeken van eerdergenoemde ontmoetingsplaatsen.

De app is binnen een mum van tijd geïnstalleerd, een gesprek is zo begonnen. Het bedenken van een mysterieuze screennaam is eerder regel dan uitzondering, wie een andere leeftijd wil fingeren hoeft maar het gewenste vakje te scrollen. De app faciliteert spontane ontmoetingen door gebruikers een overzicht te geven van alle potentiële dates die zich binnen een straal van een aantal kilometer bevinden. Meer dan een handjevol foto’s, wat inspirerende quotes en ‘stats’ (leeftijd,lengte,gewicht) en voorkeuren bieden de profielen niet. Net als de sites en homo-ontmoetingsplaatsen stelt Grindr mannen in staat een zekere anonimiteit te bewaren.

Sommigen geven de voorkeur aan die geheimzinnigheid, omdat die de seksuele spanning vergroot. Maar een minstens zo grote groep kiest uit zelfbescherming voor anonimiteit: mannen die niet openlijk voor hun geaardheid uitkomen, getrouwd zijn, deel uitmaken van een gemeenschap waar hun geaardheid niet wordt getolereerd. Grindr voerde onder 3.000 van haar gebruikers een steekproef uit, 82 procent van hen zei openlijk uit te komen voor zijn geaardheid, 18 procent doet dit niet. Een derde van de 3.000 ondervraagden zei Grindr al te gebruiken voordat ze hun coming-out hadden. Grindr vormt dus een veilige plek voor mannen die afwijzing van hun homoseksualiteit vrezen.

Afwijzing

Die afwijzing hoeft echter niet altijd van buitenaf te komen, maar is bij veel jongens en mannen geïnternaliseerd. Dat gold ook voor mij.

Ik had geluk, met mijn ruimdenkende, begripvolle ouders, maar dat nam niet weg dat ik, lang voor mijn pubertijd zich aandiende, wist dat homoseksualiteit besmeurd was door afkeuring. Ik groeide, net als alle Nederlandse jongens, op in een wereld waar ‘homo’ nog altijd een scheldwoord is, waar je uit de kast dient te komen en moet hopen op acceptatie, waar films en romans vertellen over de liefde tussen een man en een vrouw. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau in 2014 bleek dat 30 procent van de Nederlanders liever geen zoenende mannen in het straatbeeld ziet. En vorige maand nog werden door het hele land SuitSupply-posters van zoenende mannen afgeplakt en vernield.

Al die signalen nestelen zich onder je huid, zorgen voor zelfafwijzing, en maken dat seksuele avonturen van schaamte zijn vervuld. Het is makkelijker met die schaamte om te gaan zolang je jezelf voorhoudt dat deze afspraakjes zich in een vacuüm afspelen, eigenlijk niet plaatsvinden omdat ze zich onder schimmige omstandigheden voltrekken.

Schaamte

Het is ook die schaamte die chemsex zo populair maakt: seks onder invloed van drugs. Uit onderzoek van Soa Aids Nederland en stichting Mainline blijkt dat dit gedrag steeds meer mainstream wordt en ook veelal via Grindr wordt gefaciliteerd. De combinatie van seks en drugsgebruik verhoogt het risico op het overdragen van soa’s en schaadt de algehele veiligheid van de gebruikers.

Lang voordat ik mijn moeder over mijn eerste verliefdheid vertelde, scharrelde ik rond op gay.nl. Dat deed ik in het geniep, zonder dat iemand ervan afwist. Na iedere chatsessie wiste ik gehaast mijn browsergeschiedenis. In die tijd chatte ik met Do1972. Hij uitnodigde me na een aantal weken uit om bij hem thuis een film te kijken. Het eerste half uur van Lord Of The Rings ging volledig aan mij voorbij, er gierden te veel zenuwen door mijn puberende lijf. De deurbel ging. Do1972 kwam de kamer weer binnen, in zijn hand een plastic tasje waarin zilverfolie lag. De folie omhulde cocaïne.

Ik had daarvoor nooit meer dan een jointje gerookt, nooit meer dan een paar kussen van een jongen mogen ontvangen. De avond bood genoeg negatieve signalen die ik stuk voor stuk negeerde. Ik overschreed mijn grenzen met het eerste lijntje cocaïne dat ik snoof, omdat ik al jarenlang snakte naar welke vorm van intimiteit dan ook.

Toen ik later in Amsterdam ging studeren, leerde ik van homoseksuele vrienden belangrijke lessen over daten en seks. Maar zolang ik nog in een dorp woonde en mijn seksleven zich onder een deken van schaamte afspeelde, hadden die me nooit bereikt.

Veilige plekken

Grindr wint aan populariteit nu steeds meer homo-uitgaansgelegenheden verdwijnen. De Gaykrant deed vorig jaar onderzoek naar het slinken van dat aantal: Amsterdam telde in 1982 nog 62 gaybars en 8 clubs. Dat aantal slonk in 2011 tot 38 cafés en 3 clubs, in 2017 ging het om 22 bars en 2 clubs. Met die afname verdwijnen er plekken waar homojongeren elkaar op een veiliger manier kunnen ontmoeten.

Voor veel jongens en mannen vormt Grindr een manier om aansluiting te vinden, vriendschap te sluiten en hun seksualiteit te ontdekken, omdat er gevaar schuilt in het flirten in het openbaar, hand in hand lopen met een geliefde of date, het uitwisselen van een kus in een alledaags café. Op dat gedrag volgt mogelijk afkeuring, intimidatie of geweld.

Hier openbaart zich een wrange paradox: De anonimiteit waar sommige Grindr-dates mee omgeven zijn, vergroot de veiligheid van haar gebruikers. Maar diezelfde privacy vormt tegelijkertijd het gevaar.

Waardevolle spullen

Een vriend van me verveelde zich op een vrijdagavond. Hij opende Grindr, raakte in gesprek met een toerist. Mijn vriend nodigde de jongen nog diezelfde avond uit. De twee kletsten op de bank, luisterden muziek, dronken wat. Toen werd alles zwart. Een paar uur later ontwaakte hij op zijn opgemaakte bed. De date was vertrokken, net als de laptop, telefoon en andere waardevolle spullen van mijn vriend.

Maanden later werd de rover gearresteerd, nadat verschillende slachtoffers melding hadden gemaakt van soortgelijke ervaringen. Bij al zijn slachtoffers was hij met een openingszin en een aantrekkelijke foto binnengekomen.

Er zijn veel gevaren te linken aan intimiteiten tussen homoseksuele mannen, die allemaal te verbinden zijn aan het sociale stigma dat op homoseksualiteit rust. Een stigma dat leidt tot antihomogeweld, de hang naar anonimiteit, gebrekkige voorlichting en schaamte. Seks tussen mannen is nog altijd weinig geaccepteerd en bespreekbaar, ook zijn er te weinig plekken waar jonge homomannen in alle veiligheid hun seksualiteit en identiteit kunnen ontplooien. Gebruikers van Grindr ontkomen aan een immer afwijzende samenleving, maar verwelkomen tegelijkertijd een glijdende schaal aan onveiligheden.

Maatregelen

Het is dan ook belangrijk maatregelen te treffen wanneer je via Grindr of een andere datingsapp een afspraakje maakt. Laat iemand weten waar en met wie je afspreekt, doe dat het liefst in een openbare gelegenheid of voor jou bekende omgeving, luister naar je voorgevoel en realiseer je dat je niemand iets verplicht bent, zeker niet wanneer het op seks aankomt.

Grindr kan daten in de gayscene veiliger maken door een betere identiteitscheck uit te voeren en de leeftijdsbarrière daadwerkelijke na te leven. Ook de privacy van haar gebruikers moet beter worden nageleefd. Deze week bleek dat het bedrijf persoonlijke informatie van gebruikers, waaronder hun hiv-status, deelt met twee bedrijven die werken aan het optimaliseren van de app.

Maar al wordt Grindr veiliger en zijn haar gebruikers waakzaam, zolang een deel van onze gemeenschap het aanstootgevend vindt twee mannen een kus te zien delen, zal seksualiteit tussen mannen zich blijven verplaatsen naar de rafelranden van de maatschappij. En in die rafelranden is het niet altijd veilig.

Knap gezicht

Anderhalf jaar geleden vond ik tussen de Grindr-profielen op mijn telefoon een knap gezicht. Ik sprak met hem af in een park, we aten Grieks, we kusten in mijn achtertuin. Nu is hij mijn vriend, het is een lieve jongen. Dat vindt mijn moeder ook.

Ik gun iedereen een fijne liefde of een leuke avond, maar vooralsnog moeten LHBTQ’ers voor hun zoektocht naar die heel gewone behoeften een prijs betalen. Totdat we als samenleving een andere houding aannemen ten opzichte van iedereen die afwijkt van de seksuele norm, blijven daten en seks voor hen uiterst risicovol

Zo maak je veilig gebruik van Grindr (en andere dating-apps):

- FaceTime of Skype zijn goede manieren om erachter te komen of degene met wie je chat ook is wie hij/zij zegt te zijn. Als hij of zij daar geen zin in heeft, kun je vragen of diegene een selfie neemt met bijvoorbeeld een specifieke tekst.

- Spreek de eerste keer af in een openbare ruimte.

- Vertel een bekende over je afspraakje en waar dat zich afspeelt en onderhoudt tijdens de date contact over het verloop ervan. Via Whatsapp kun je zolang je wilt live je locatie delen met iemand die je vertrouwt.

- Wees van te voren duidelijk over je behoeften en verwachtingen.

- Zorg zelf voor condooms en glijmiddel. Ga er niet van uit dat iemand 100 procent eerlijk is over soa’s, maar neem het heft in eigen handen.

- Neem geen risico als je een raar voorgevoel hebt. Lijken niet alle foto’s van degene met wie je chat op elkaar? Als je het niet vertrouwt, neem dan maatregelen.

- Bij twijfel kun je de foto’s van je online flirt ook even door Google Image Search halen, dan kun je er zeker van zijn dat de beelden authentiek zijn.

- Onthoud dat je niemand iets verplicht bent. Geen seks, geen orgasme, geen kusje. Als je hem of haar niet ziet zitten ben je te allen tijde vrij om een einde aan de date te maken.