Column Sander Schimmelpenninck

De wraak van de nerds is onontkoombaar

Helemaal niet zo lang geleden, een jaar of zes, werden techbedrijven uit Silicon Valley toch vooral begroet als spannende nieuwkomers die ons leven leuker zouden maken. Alexander Klöpping werd nog niet gefileerd door stukjesschrijvers, maar mocht als knuffelnerd college geven bij DWDD over bedrijven als Google en Apple. ‘Verbluffend’, zei Matthijs van Nieuwkerk dan. En op zondagavond, bij Tegenlicht, mochten allerhande hipsters dekselse nieuwe technologiën koppelen aan idealen als delen, duurzaamheid en democratisering. Iedereen vond het prachtig, zo in de naweeën van de economische crisis. Want wat waren die slimme nerds toch een verademing vergeleken met die wolven van Wall Street die ons al die ellende hadden bezorgd.

Mensen die nog steeds niet over de naïviteit van toen heen zijn, doen er goed aan het onlangs verschenen boek De strijd om Uber te lezen. De centrale figuur in het boek is Travis Kalanick, oprichter en ceo van Uber tussen 2010 en 2017. Kalanick wordt geportretteerd als het kwade genie, een machiavellist, gericht op werelddominantie. Onder het cynische maar ware startup-motto ‘Het is beter om vergiffenis dan om toestemming te vragen’ overtrad Kalanick elke wet, regel of fatsoensnorm die hij kon vinden. Zich bewust van de monopoliserende werking van het internet, begreep hij dat Uber alleen kon slagen als het sneller groeide dan welke concurrent ook. Dat alles ten koste van de chauffeurs, de belastingbetaler en werknemers. Qua apengedrag deed Kalanick weinig onder voor de mannen op Wall Street; hij claimde dat door zijn succes ook vrouwen on demand beschikbaar waren – ‘Boob-er’ noemde hij dat.

Uber is wellicht het meest extreme geval, maar ook bij bedrijven als Amazon, Facebook en Google heerst dezelfde extreme honger naar dominantie. Het volk moet verslaafd raken. Silicon Valley is Wall Street, maar dan met betere marketing. Beide doen dingen die overheden niet snappen en dus ook niet reguleren, maar die wel enorme maatschappelijke gevolgen hebben. Lange tijd verwelkomd als disruptief en waarde creërend, zijn deze bedrijven al lang ontmaskerd als ordinaire rent-seekers, die businessmodellen ontwikkelen gebaseerd op uitbuiting van ‘zelfstandige ondernemers’, illegale datahandel en belastingontwijking. De niet meer in te halen voorsprong die deze bedrijven hebben, is veroorzaakt doordat wetgevers pas veel te laat met regels komen voor de nieuwe economische werkelijkheid. De Wall Street-mentaliteit van de jaren tachtig – greed is good – is doorgegeven aan het Silicon Valley van de 21ste eeuw.

De oprichters van deze bedrijven vinden hun heerschappij logisch en terecht, ze zijn toch niet voor niets de grootste geworden? Dan zullen ze wel de beste zijn. Hun wraak op de wereld is, net als in de film Revenge of the Nerds uit 1984, onontkoombaar. De wereld zal ze zien, en zij zullen de wereld leiden, want de rest begrijpt er niets van. En dus is belastingontwijking geen optie maar een plicht om verspilling te voorkomen, en gaat het geld dat zo wordt bespaard naar moon shot projects als een kolonie op Mars. Precies zoals de superhelden uit de stripboeken van hun jeugd deden. Bij Quote heb ik geleerd dat er een duidelijk verband is tussen de snelheid waarmee een vermogen wordt verdiend en hoe men daar mee omgaat. Hoe sneller het geld is verdiend, des te onhebbelijker de miljonair; het bekende sudden wealth syndrome. Techmiljonairs zijn daarnaast ook nog eens nerds, sociaal gemankeerd, dikwijls met weinig empathie en gespeend van zelfspot. Met een ouderwetse vastgoedproleet valt tenminste nog te lachen.

Het is dus verstandig de tech-elite, hun bedrijven, maar ook hun slim verkochte ideeën zeer kritisch te volgen. Zo is het basisinkomen geen linkse utopie, maar een libertarische dystopie, uitgevonden om de massa’s af te kopen. En verzandt filantropie niet zelden in zelfoverschatting, zo laat Bill Gates, de nestor van het gilde der capuchontruirijken, onbedoeld zien in de onlangs verschenen miniserie Inside Bill’s Brain. Vorige week was het de Week Tegen Het Pesten; laten we in dat kader de kinderen van nu vooral vertellen wat aardiger te zijn voor dat stille klasgenootje met die bril. Je weet maar nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden