Column Caspar Janssen

De woorden mogen er dan nog zijn, het bijbehorende landschap van Ouddorp is bijna weg

Aflevering 276: Onder Ouddorp leidt de route langs schurvelingen, hameetes en hoagtes.

Onder Ouddorp, in toerisme- en recreatieland. Links en rechts huisjesparken en campings. En af en toe een glimp van een hoge zandwal, tussen de lintbebouwing door. Onder Ouddorp ligt het kloppende hart van het unieke zandwallenlandschap, had ik begrepen.

Aan mooie woorden geen gebrek. De zandwallen zijn eigenlijk opgehoogde schurvelingen. Dat zijn iets lagere wallen, die bij Ouddorp vanaf de Middeleeuwen werden opgeworpen rondom kleine akkertjes. Ze werden beplant met doornachtige struiken en dienden als veekering, en om het stuifzand tegen te houden.

Nog een term: hameete. Zo heet de aaneenschakeling van kleine akkers waaromheen die schurvelingen lagen. Schrale zandgrond, waarop wisselteelt werd bedreven. Ik stel me het landschap voor zoals het tot halverwege de vorige eeuw bleef bestaan. Alles was er, op die mini-akkers binnen die omheining: poelen, een stukje met graan, een stukje met kool, braakliggend land, vee. Langs de greppels groeiden elzen. Elzenmeten, zo heetten die stroken met bomen. De bladeren werden gebruikt als compost, om de arme grond te verrijken. De zandwallen ontstonden toen boeren de zandgrond onder de teelaarde gingen afgraven, om dichter bij het grondwater te komen. Ook daar was een woord voor: uitmijnen. Het zand werd over de schurvelingen verspreid.

Een schurveling Beeld Caspar Janssen

Het was een open landschap, een aaneenschakeling van akkers en wallen. En omdat de boeren het hout op de wallen gebruikten, voorkwamen ze verruiging. Mossen, grassen, varens en kruiden kregen een kans. Ideaal voor vlinders, sprinkhanen en krekels. En voor vogels, zoals de grauwe klauwier en de nachtegaal. Kortom: hier zorgden boeren als vanzelf voor biodiversiteit.

Het kon natuurlijk niet duren. In de jaren vijftig werd een deel van de zandwallen afgegraven. En toen kwam het toerisme. De voormalige akkertjes bleken ideaal voor vakantieparken: lekker recreëren in de luwte van de zandwallen. Bijna alle boeren verdwenen. Je moet nu moeite doen om de zandwallen te zien, tussen de bebouwing door. De ‘hoagtes’ worden ook niet meer als vanzelf onderhouden. De gemeente heeft nu een Plan van Aanpak voor het gebied. Want de woorden mogen er dan nog zijn, het bijbehorende landschap is bijna weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.