VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Enschede en Almelo

De woningnood is een vergeten ramp: we staan erbij en kijken ernaar alsof het een natuurverschijnsel is

null Beeld

De woningnood verspreidt zich over het land als een onverwacht natuurverschijnsel: overal treden rivieren buiten hun oevers en machteloos staren we naar het wassende water. Probeer eens een huis te bemachtigen in Tubbergen, Hardenberg of Almelo. Dat heeft niet te maken met het graag vertelde verhaal van de Randstadmensen die naar buiten trekken, een verwaarloosbaar percentage; het is beleid en economie en gebrek aan politieke daadkracht.

Er zijn gewoon te weinig huizen, zegt Michel, en iedereen zag dat aankomen, jarenlang. De regering gaat de woningnood te lijf met bloedeloos decentrale ‘convenanten’ – ik las er een paar, veel woorden weinig daden, opnieuw een manier om een ramp zo te delegeren dat niemand verantwoordelijk is.

‘Er had allang een minster voor wonen moeten zijn’, maar hé, Michel is makelaar en alle makelaars zijn optimisten, dus vertelt hij ook dat het mogelijk is in één dag twee huizen te bouwen, en later zie ik dat nog gebeuren ook.

Almelo. Twee huizen in één dag klaar.  Beeld Toine Heijmans
Almelo. Twee huizen in één dag klaar.Beeld Toine Heijmans

Michel ten Hag voert met zijn broer Rico vanuit Enschede de Ten Hag Groep aan, makelaars en financiële dienstverleners in vrijwel het gehele oosten (de derde broer traint een voetbalclub in Amsterdam). Het bedrijf is vijftig jaar geleden begonnen door hun vader, tijdens een woningnood die tot een hausse aan nieuwbouw leidde. Elk weekend gingen ze de bouwterreinen af: Hasselt, Enschede, Dronten. Nu ligt het bouwen vrijwel stil, al komt het land 350 duizend huizen tekort, ‘we hebben grote aantallen nodig’.

De angst voor krimp maakte de overheid terughoudend; er is nauwelijks plek om te bouwen want de meeste gronden zijn ‘wegbestemd’. Vinex is een vies woord geworden. Woningbouwcorporaties kunnen niet investeren vanwege de verhuurdersheffing. Over stikstof hebben we het even niet. En mensen willen groter: in 1980 met z’n drieën in een huis, nu met 2,1.

Het gevolg zijn ‘exceptionele prijsstijgingen’, zelfs in dorpen als Losser en Vroomshoop. ‘Het aanbod verdampt’, en betalen wordt steeds lastiger want ‘de lonen stijgen niet echt’.

Wonen is meer dan wonen, zegt Michel, dat wordt onderschat. ‘Het is je economie, het is je samenleving, het gaat om de samenstelling van de wijken. Het zijn processen waar zóveel samenkomt.’ Maar het is ook van de lange termijn en politici wisselen elke vier jaar, soms sneller. ‘Je moet echt dúrven anticyclisch te denken’.

Deze woningnood is te vergelijken met die van na de oorlog, zegt Michel, ‘toen alles tegen de vlakte lag’. In die tijd werden noodwoningen opgericht, dat heet nu ‘flexibel bouwen’: kleine huizen die verplaatsbaar zijn, stapelbaar, deelbaar, ‘maar de meeste gemeenten willen dat niet’.

Hij loopt naar zijn bureau en pakt er een folder af: huizen die je met een bahco in elkaar kunt zetten. Zijn ze mee bezig in Deventer, Rijssen en Herwen, een dorp dat onmatig populair is omdat de omliggende steden niets meer te bieden hebben. ‘Alles verkocht.’

‘Traditioneel bouwen houden we niet meer vol’, zegt Michel, ‘te duur, te veel faalkosten, te veel transportbewegingen.’ Traditionele bouwers zijn conservatief, die willen beton storten en muren metselen, ook zij zijn onderdeel van het probleem.

Makelaarstaal, denk ik, maar een uurtje later sta ik in Almelo met verbaasde bouwers naar hun werk te kijken: twee huizen in één dag. Bij voorbaat verhuurd voor nog geen 1.000 euro per maand, inclusief energie, met zonnepanelendak en warmtepomp. Fabriekshuizen, ‘het is geen bouwen maar plaatsen’, ‘en helemaal volgens het bouwbesluit’.

Ze staan in een nieuwbouwwijkje dat volgens de borden ‘hip en industrieel’ wordt. ‘Ja, het is een soort Ikea-kast’, zegt voorman Martijn Krakers, ‘de kap ging er in één beweging op.’ De huizen komen van de Novito-fabriek in Hengelo. In de multifunctionele vloerbak zijn de doorvoeren en slangen alvast aangebracht, de drielaags muren zijn geïsoleerd en afgewerkt met baksteenstrips, alles met spansloten in elkaar gesleuteld. Stuken, sausen, badkamer en keuken: binnen twee weken bewoonbaar en een stuk goedkoper.

Een metselaar kost 60 euro per uur en die zijn nauwelijks te krijgen, zegt Martijn, een ‘reguliere kracht’ kost 17 euro dus tel maar uit. ‘Elke dag komen andere aannemers kijken en ze denken: dit kan niet goed zijn. Je moet echt iets doorbreken.’

Noodwoningen in de woningnood, hopelijk is het ook een teken van urgentie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden